يېڭى «مونرو تەلىماتى» ۋە ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاينىڭ لاتىن ئامېرىكاسىدىكى تەسىرىنى چەكلەش ئىستراتېگىيەسى

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى

تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت

خەلقئارا سىياسەت ۋە ئىقتىساد ساھەسىدىكى نوپۇزلۇق ئاقىللار ئامبىرى «پېتېرسون خەلقئارا ئىقتىساد ئىنستىتۇتى» (PIIE) تەرىپىدىن 2026-يىلى 17-فېۋرال ئېلان قىلىنغان، تەتقىقاتچى مونىكا دې بوللې قەلىمىگە مەنسۇپ «ترامپنىڭ يېڭىچە مونرو تەلىماتى خىتايغا قارىتىلغان» ناملىق ماقالىسى، نۆۋەتتىكى يەرشارىۋى كۈچ تالىشىش ۋەزىيىتىنى چۈشىنىشتە ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. مەزكۇر دوكلاتتا، ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىنىڭ ترامپ ھۆكۈمىتى دەۋرىدە، بولۇپمۇ 2025-يىللىق «دۆلەت بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسى» رامكىسى ئاستىدا، لاتىن ئامېرىكىسىدىكى خىتاي تەسىرىنى سىقىپ چىقىرىش ئۈچۈن «مونرو تەلىماتى»نى قانداق شەكىلدە قايتىدىن جانلاندۇرغانلىقى، شۇنداقلا بۇنىڭ رايون بىخەتەرلىكى ۋە ئىقتىسادىغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى چوڭقۇر تەھلىل قىلىنغان. ماقالە نوقۇل ھالدا ۋەقەلەرنى بايان قىلىش بىلەنلا چەكلەنمەستىن، بەلكى ئامېرىكا بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى ئىستراتېگىيەلىك بايلىق ۋە سودا يوللىرىنى تالىشىش كۈرىشىنىڭ يېڭى بىر باسقۇچقا قەدەم قويغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.

ئاپتور ماقالىدە ئامېرىكىنىڭ ۋېنېزۇئېلاغا قىلغان مۇداخىلىسى، كارىب دېڭىزىدىكى پاراخوتلارغا قىلىنغان ھۇجۇملار، كۇباغا قارىتىلغان ئىقتىسادىي بېسىم ۋە ئارگېنتىنانى قۇتقۇزۇش پىلانى قاتارلىق بىر قاتار ھەرىكەتلىرىنىڭ، ئامېرىكىنىڭ 2025-يىللىق دۆلەت بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان نىشانلار بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ ئۆتىدۇ. بۇ ئىستراتېگىيەنىڭ يادروسى غەربىي يېرىم شاردىكى ئامېرىكىنىڭ ئۈستۈنلۈكىنى ساقلاپ قېلىش ۋە «سىرتقى كۈچلەر»نىڭ ئىستراتېگىيەلىك نۇقتىلارنى ھەمدە بايلىقلارنى كونترول قىلىشىنى چەكلەشتىن ئىبارەتتۇر.

تارىخىي نۇقتىدىن ئالغاندا، ئامېرىكا پىرېزىدېنتى جامېس مونرو 1823-يىلى ئوتتۇرىغا قويغان «مونرو تەلىماتى» ئەسلىدە ياۋروپا مۇستەملىكىچى كۈچلىرىنى ئامېرىكا قىتئەسىدىن يىراق تۇتۇشنى مەقسەت قىلغان ئىدى. بىراق، بۈگۈنكى كۈندە بۇ تەلىماتنىڭ مەزمۇنى ۋە ئوبيېكتى تۈپتىن ئۆزگەرگەن بولۇپ، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ نەزىرىدىكى «سىرتقى كۈچ» ئېنىقلا خىتاينى كۆرسىتىدۇ. خىتاي ئۆتكەن يىللاردا غەربىي يېرىم شاردا ئۆزىنىڭ ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي تەسىرىنى زور دەرىجىدە كېڭەيتكەن بولۇپ، بۇ خىل كېڭىيىش ئامېرىكىنىڭ ئەنئەنىۋى تەسىر دائىرىسىگە جىددىي خىرىس پەيدا قىلغان.

مەزكۇر ئانالىزدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئەڭ مۇھىم نۇقتىلارنىڭ بىرى شۇكى، خىتاينىڭ رايوندىكى تەسىرى شۇنچىلىك چوڭقۇرلىشىپ كەتكەنكى، ئۇنى مەجبۇرىي توسۇشقا ئۇرۇنۇش خىتاي مەبلىغى، ئۇل ئەسلىھە قۇرۇلۇشلىرى ۋە بازىرىغا تايىنىپ قالغان دۆلەتلەرنىڭ مۇقىمسىزلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. يەنى ئامېرىكىنىڭ بۇ خىل قاتتىق قول سىياسىتىنىڭ رايوندا ئىقتىسادىي داۋالغۇشلارنى پەيدا قىلىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى. ئامېرىكا ھۆكۈمىتى گەرچە بۇ ئارىلىشىشلارنى «ئەركىن بازارنى قوللاش» ۋە «سىرتقى تەسىرلەرگە قارشى تۇرۇش» دەپ پەردازلىغان بولسىمۇ، لېكىن ئانالىزچىنىڭ قارىشىچە، بۇنىڭ ئارقىسىدىكى ئىقتىسادىي مەقسەتلەر ئىنتايىن ئېنىق. مەسىلەن، ۋېنېزۇئېلا پىرېزىدېنتى نىكولاس مادۇرونىڭ تۇتقۇن قىلىنىشى، مەزكۇر دۆلەتنىڭ غايەت زور نېفىت زاپىسىنى ئېچىش ئۈچۈن چەتئەل مەبلەغ سالغۇچىلارىغا يول ئېچىپ بېرىشى بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك دەپ قارىلىدۇ.

شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئارگېنتىناغا بېرىلگەن 20 مىليارد دوللارلىق قۇتقۇزۇش پۇلى ئامېرىكىنىڭ بۇ دۆلەتتىكى ھالقىلىق قېزىلما بايلىقلارغا ئېرىشىشنى كۆزلەيدىغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە. بۇنىڭدىن باشقا، ئامېرىكىنىڭ بېسىمى بىلەن خىتاي شىركىتىنىڭ پاناما قانىلىدىن چىقىرىۋېتىلىشىمۇ ئامېرىكىنىڭ سودا يوللىرىدىكى مۇتلەق كونتروللۇقىنى ساقلاپ قېلىش ئۇرۇنۇشىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە باھالىنىۋاتىدۇ. بۇ ھەرىكەتلەر ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىنىڭ دۆلەت بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسىدە بەلگىلەنگەن نىشانلارغا يېتىۋاتقانلىقىنى كۆرسەتسىمۇ، لاتىن ئامېرىكىسىنى ئامېرىكا ۋە خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى گېئوپولىتىك تىركىشىشنىڭ ئاساسلىق سەھنىسىگە ئايلاندۇرۇپ قويۇۋاتىدۇ. ئاللىبۇرۇن سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلارغا پېتىپ قالغان بۇ رايون ئۈچۈن بۇنداق تىركىشىش تېخىمۇ كۆپ قالايمىقانچىلىقلارنى ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن.

خىتاينىڭ لاتىن ئامېرىكىسىدىكى مەۋجۇتلۇقى بولسا كۆپ تەرەپلىمىلىك بولۇپ، بولۇپمۇ ئۇنىڭ «يېشىل بەلۋاغ ۋە يول تەشەببۇسى» ئارقىلىق ئېلىپ بېرىۋاتقان پائالىيەتلىرى دىققەت قىلىشقا ئەرزىيدۇ. بۇ رامكا ئاستىدا خىتاينىڭ دۆلەت ئىگىلىكىدىكى بانكىلىرى ۋە كارخانىلىرى قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە مەنبەلىرى، ھالقىلىق قېزىلما بايلىقلار ۋە ئۇل ئەسلىھە قۇرۇلۇشلىرىغا زور مەبلەغ سالغان. تەخمىنىي سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسلانغاندا، 2010-يىلدىن بۇيان خىتاي پەقەت قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە تۈرلىرىگىلا تەخمىنەن 35 مىليارد دوللار مەبلەغ سالغان. تېخى بۇ رەقەم پېرۇدىكى جەنۇبىي ئامېرىكىنىڭ تىنچ ئوكيان قىرغىقىنى شاڭخەي بىلەن تۇتاشتۇرىدىغان غايەت زور «چەنكاي پورتى» قۇرۇلۇشىغا سېلىنغان 1.3 مىليارد دوللارنى ئۆز ئىچىگە ئالمايدۇ. ئامېرىكا ھۆكۈمىتى بۇ پورتنىمۇ نىشانغا ئالغان بولۇپ، پېرۇ ھۆكۈمىتىنى « خىتاي پۇلىنىڭ بەدىلى ئىگىلىك ھوقۇقى بولىدۇ» دەپ ئاگاھلاندۇرغان.

ئامېرىكىنىڭ بۇ رايوندىكى خىتايغا قارشى ئىستراتېگىيەلىك غەلىبىلىرىنىڭ ئەڭ يېڭى مىسالى سۈپىتىدە، پاناما ئالىي سوت مەھكىمىسىنىڭ شياڭگاڭنى بازا قىلغان «CK Hutchinson» شىركىتىنىڭ پاناما قانىلىدىكى پائالىيەتلىرىگە مۇناسىۋەتلىك چىقارغان ھۆكۈمىنى كۆرسىتىش مۇمكىن. مەزكۇر شىركەتنىڭ تارمىقى بولغان «پاناما پورتلىرى شىركىتى» 1997 (PPC) -يىلدىن بېرى قانالنىڭ بالبوئ‍ا ۋە كرىستوبال تېرمىناللىرىنى باشقۇرۇپ كەلگەن بولۇپ، 2021-يىلى بۇ ئىجازەتنامە يەنە 25 يىل ئۇزارتىلغان ئىدى. بىراق، 1-ئاينىڭ ئاخىرىدا پاناما ئالىي سوت مەھكىمىسى شىركەتنىڭ توختامىنى بىكار قىلىپ، ئىجازەتنامە شەرتلىرىنى ئاساسىي قانۇنغا خىلاپ دەپ ھۆكۈم چىقاردى. بۇ قارار شىركەت رەھبەرلىكىنىڭ غەزىپىنى قوزغىغان بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە شىركەت ئامېرىكىنىڭ بېسىمىغا تىز پۈكۈپ، پورتتىكى كونتروللۇق ھوقۇقىنى ئامېرىكا مەبلەغ سېلىش شىركىتى «بىلاك روك» (BlackRock) باشچىلىقىدىكى بىرلەشمە گەۋدىگە سېتىشقا مەجبۇر بولدى.

بۇ ۋەقەدىن كېيىن، 2-ئاينىڭ بېشىدا خىتاي ھۆكۈمىتى سوتنىڭ قارارىنى ئەيىبلەشنى كۈچەيتىپ، پاناما قانىلىنىڭ ھەم ئامېرىكا، ھەم خىتاي ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى. بۇ يەردە دىققەت قىلىشقا تېگىشلىكى شۇكى، گەرچە خىتاينىڭ پاناما قانىلىغا بولغان تايىنىشچانلىقى ئامېرىكىنىڭكىدەك يۇقىرى بولمىسىمۇ، ئەمما «CK Hutchinson»نىڭ قانالنىڭ ئىككى تەرىپىنى كونترول قىلىشى خىتاي ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك بىر كوزىر ئىدى. خىتاينىڭ لاتىن ئامېرىكىسى بىلەن بولغان سودىسى، بولۇپمۇ جەنۇبىي ئامېرىكا بىلەن بولغان سودىسى كۆپىنچە ھاللاردا رايوندىكى باشقا پورتلارغا، جۈملىدىن خىتاي دۆلەت ئىگىلىكىدىكى «COSCO» شىركىتى 60 پىرسەنت پېيىغا ئىگە بولغان پېرۇدىكى «چەنكاي پورتى»غا تايىنىدۇ. شۇنداقتىمۇ، ئامېرىكا بىلەن بولغان جىددىيچىلىك كۈچەيگەن بىر پەيتتە، پاناما قانىلىدىكى كونتروللۇقنىڭ قولدىن كېتىشى خىتاينىڭ رايوندىكى مەنپەئەتىگە ئۇرۇلغان ئېغىر زەربە بولدى.

ۋېنېزۇئېلادىكى ۋەزىيەتكە كەلسەك، ئامېرىكىنىڭ بۇ يەردىكى ھەرىكىتىنىڭ ئارقىسىدىمۇ ئوخشاشلا ئىقتىسادىي لوگىكا ياتقانلىقىنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇ. 2026-يىلىنىڭ بېشىدا، ئىلگىرى سۇيۇقلۇق بېسىمى ئارقىلىق نېفىت ئايرىش شىركىتىنىڭ باش ئىجراچىسى بولغان ئامېرىكا ئېنېرگىيە مىنىستىرى كىرىس رايت كاراكاسقا قىلغان زىيارىتىدە ئامېرىكىنىڭ مەقسىتىنى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇنىڭ بىلدۈرۈشىچە، نىشان ۋېنېزۇئېلانىڭ نەچچە ئون يىللىق مۇستەبىت تۈزۈمدىن دېموكراتىيەگە ئۆتۈشىگە ياردەم بېرىش ئەمەس، بەلكى دۆلەتنىڭ غايەت زور نېفىت زاپىسىدا پۇت تىرەپ تۇرۇۋېلىشتىن ئىبارەت. گەرچە خىتاينىڭ ۋېنېزۇئېلا نېفىت ساھەسىدىكى پائالىيەتلىرىنىڭ كونكرېت تەپسىلاتلىرى ئاز بولسىمۇ، ئەمما ۋېنېزۇئېلانىڭ نېفىت كىرىمىنىڭ مۇھىم بىر قىسمىنىڭ خىتايغا قەرز قايتۇرۇشقا كېتىدىغانلىقى مەلۇم. ئامېرىكىنىڭ ۋېنېزۇئېلا نېفىت ساھەسىنى كونترول قىلىشى بىلەن، خىتاينىڭ بۇ دۆلەتكە بەرگەن زور مىقداردىكى قەرزلىرىنى قايتۇرۇۋېلىشى گۇمانلىق بولۇپ قالدى. بۇ، ئەمەلىيەتتە خىتاينىڭ رايوندىكى مالىيە مەنپەئەتىگە بىۋاسىتە تەھدىت ھېسابلىنىدۇ.

ئارگېنتىنادىكى ۋەزىيەتتە، گەرچە خىتاينىڭ مەنپەئەتىگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى پاناما ياكى ۋېنېزۇئېلادىكىدەك ئۇنچە بىۋاسىتە بولمىسىمۇ، ئامېرىكىنىڭ پىرېزىدېنت خاۋىيېر مىلېينى ئىقتىسادىي جەھەتتىن قوللىشى ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا ھالقىلىق قېزىلما بايلىقلار ئۈستىدە ئىستراتېگىيەلىك شېرىكچىلىك ئورنىتىشقا يول ئاچتى. 2-ئاينىڭ بېشىدا، ئامېرىكا ۋە ئارگېنتىنا ھۆكۈمەتلىرى ھالقىلىق قېزىلما بايلىقلار تەمىنلەش زەنجىرىنى نىشان قىلغان ئىستراتېگىيەلىك رامكىنى يولغا قويغانلىقىنى جاكارلىدى. خىتايمۇ ئارگېنتىنانىڭ قېزىلما بايلىقلار ساھەسىدىكى، بولۇپمۇ لىتىي كانلىرىدىكى مۇھىم مەبلەغ سالغۇچى بولۇپ، خىتاي شىركەتلىرى ئارگېنتىنادىكى 16 لىتىي تۈرىنىڭ ئالتىسىگە قاتناشقان. بۇ ساھەدىكى ئامېرىكا-خىتاي رىقابىتى كەلگۈسى ئېنېرگىيە تېخنىكىسىنىڭ يادروسى بولغان باتارېيە ئىشلەپچىقىرىشى ئۈچۈن ھەل قىلغۇچ ئەھمىيەتكە ئىگە.

ھازىرغىچە، ئامېرىكىنىڭ بۇ دۆلەتلەردىكى ھەرىكەتلىرى خىتاي تەرىپىدىن كۈچلۈك قايتۇرما زەربىگە ئۇچرىمىدى. بىراق، دادىللاشقان ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ رايوندىكى مەۋجۇتلۇقىنى تېخىمۇ كۈچەيتىش ۋە ئىستراتېگىيەلىك بايلىقلارنى قولغا كەلتۈرۈش پىلانىنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقى ئېنىق. بۇ نىشانلارنىڭ خىتاينىڭ قارشىلىقىغا ئۇچرىماسلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلىش قىيىن بولۇپ، بۇ ئەھۋال لاتىن ئامېرىكىسىنى بېيجىڭ بىلەن بولغان مۇقەررەر تىركىشىشنىڭ ئاساسلىق يەرشارىۋى سەھنىسىگە ئايلاندۇرۇپ قويۇشى مۇمكىن. ئەمەلىيەتتە، لاتىن ئامېرىكىسى ئاللىبۇرۇن يېتەرلىك ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي مەسىلىلەر بىلەن ئېلىشىۋاتقان بولۇپ، چوڭ دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى تىركىشىش كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان كەڭ كۆلەملىك ئىچكى قالايمىقانچىلىقلارنى كۆتۈرەلەيدىغان ھالەتتە ئەمەس. دۆلەتلەرنى شېرىك تاللاشقا مەجبۇرلاش خەتەرلىك بىر ئويۇن بولۇپ، رايوننىڭ چەتئەل مەبلىغىگە بولغان ئېھتىياجى ئۇنىڭ ھەم ئامېرىكا، ھەم خىتاينى سودا ۋە مەبلەغ سېلىش شېرىكى سۈپىتىدە ساقلاپ قېلىش ئىقتىدارىغا باغلىق.

شۇڭلاشقا، ئامېرىكىنىڭ خىتاينى چەكلەش ياكى سىقىپ چىقىرىش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىۋاتقان تاجاۋۇزانە ئىلگىرىلەشلىرى، لاتىن ئامېرىكىسىنىڭ سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي مۇقىملىقى بەدىلىگە كېلىشى مۇمكىن. بۇ يەردە بىر زىتلىق (پارادوكس) مەۋجۇت: ئەگەر ترامپ ھۆكۈمىتى «دونرو تەلىماتى» (ترامپ ۋە مونرو ئىسمىنىڭ بىرىكمىسى) دەپ ئاتىلىپ قالغان بۇ سىياسەتنى يولغا قويۇشتا قىسقا مۇددەتلىك غەلىبىنى ساقلاپ قالالىغان تەقدىردىمۇ، بۇ ئاخىرىدا «پىررىك غەلىبىسى» (ئېغىر بەدەل تۆلەپ ئېرىشكەن، ئەمەلىيەتتە مەغلۇبىيەتكە تەڭ غەلىبە) گە ئايلىنىپ قېلىشى مۇمكىن. چۈنكى رايوننىڭ مۇقىمسىزلىشىشى ئاخىرقى ھېسابتا، ئامېرىكىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك بايلىقلار ۋە مەنبەلەرنى ئۆز ئېھتىياجى ئۈچۈن كاپالەتلەندۈرۈش نىشانىغا زىيان يەتكۈزۈش ئېھتىمالىغا ناھايىتى يېقىن. يەنى خىتاينى قوغلاپ چىقىرىمەن دەپ، پۈتكۈل رايوننىڭ ئىقتىسادىي تەڭپۇڭلۇقىنى ۋەيران قىلىۋېتىش ئامېرىكىنىڭ ئۆز مەنپەئەتىگىمۇ ئۇيغۇن ئەمەس.

بۇ ئانالىزدىن شۇنى خۇلاسىلەشكە بولىدۇكى، ئامېرىكىنىڭ يېڭى «مونرو تەلىماتى» پەقەت تارىخىي بىر شوئارنىڭ قايتىلىنىشى بولماستىن، بەلكى كونكرېت ۋە قاتتىق قوللۇققا تايانغان بىر ئىستراتېگىيەلىك ھەرىكەتتۇر. ئۇنىڭ نىشانى خىتاينىڭ يەرشارىۋى تەسىر كۈچىنى، بولۇپمۇ ئامېرىكىنىڭ «ئارقا ھويلىسى» دەپ قارىلىدىغان رايونلاردىكى مەۋجۇتلۇقىنى يوقىتىشقا قارىتىلغان. ۋېنېزۇئېلادىكى نېفىت كونتروللۇقىنىڭ ئۆزگىرىشى، پاناما قانىلىدىكى پورت باشقۇرۇش ھوقۇقىنىڭ يۆتكىلىشى ۋە ئارگېنتىنادىكى لىتىي كانلىرىغا بولغان قىزىقىش، بۇلارنىڭ ھەممىسى بىرلا نۇقتىنى كۆرسىتىدۇ: كەلگۈسىدىكى خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر بايلىق ۋە ئەشيا ئوبوروتى لىنىيەلىرىنى كىم كونترول قىلىدۇ؟ دېگەن مەسىلە ئۈستىدە كەسكىنلىشىدۇ. خىتاينىڭ «بىر بەلۋاغ، بىر يول» قۇرۇلۇشى ئارقىلىق تىكلىگەن ئۇلى بىلەن ئامېرىكىنىڭ يېڭىچە مۇداخىلىسى ئوتتۇرىسىدىكى بۇ تىركىشىش، پەقەت ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى مەسىلە بولۇپلا قالماي، پۈتكۈل لاتىن ئامېرىكىسىنىڭ كەلگۈسى تەقدىرىنى بەلگىلەيدىغان ئامىلغا ئايلانماقتا.

مۇلاھىزىمىزنىڭ ئاخىرىدا شۇنى تەكىتلەش كېرەككى، ئامېرىكا مەركىزىي ئىستىخبارات ئىدارىسى (CIA) ۋە باشقا ئامېرىكا ئورگانلىرىنىڭ بۇ رايوندىكى پائالىيەتلىرىنىڭ كۈچىيىشى، خىتاينىڭمۇ ئۆزىنىڭ دىپلوماتىك ۋە ئىقتىسادىي قوراللىرىنى ئىشقا سېلىپ قايتۇرما زەربە بېرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. بۇ جەرياندا شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى قاتارلىق خىتاينىڭ «نازۇك نۇقتىسى» ھېسابلىنىدىغان تېمىلارنىڭ خەلقئارا سەھنىدە قانداق شەكىلدە تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىمۇ كۆزىتىشكە ئەرزىيدىغان نۇقتا بولۇشى مۇمكىن؛ گەرچە بۇ دوكلاتتا بىۋاسىتە تىلغا ئېلىنمىغان بولسىمۇ، چوڭ دۆلەتلەر رىقابىتىدە ھەر بىر كوزىرنىڭ ئۆز ئەھمىيىتى بار. يىغىپ ئېيتقاندا، مونىكا دې بوللېنىڭ بۇ دوكلاتى بىزگە شۇنى ئاگاھلاندۇرىدۇكى، يەرشارىۋى كۈچ تەڭپۇڭلۇقى قايتىدىن شەكىللىنىۋاتىدۇ ۋە بۇ جەريان تىنچلىق بىلەن ئەمەس، بەلكى كەسكىن تىركىشىش ۋە يوشۇرۇن توقۇنۇشلار بىلەن تولغان. لاتىن ئامېرىكىسى بولسا بۇ يېڭى «سوغۇق ئۇرۇش»نىڭ قىزىق نۇقتىسىغا ئايلىنىپ قېلىۋاتىدۇ.

مەنبە:

Monica de Bolle. (2026, February 17). Trump’s latter day Monroe Doctrine is aimed at China. Peterson Institute for International Economics (PIIE).

ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر تەتقىقاتى ئىنستىتۇتى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتمەستىن باشقا ھەرقانداق يەرگە كۆچۈرۈپ چاپلاشقا بولمايدۇ.