ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت
كارنېگ خەلقئارا تىنچلىق جەمئىيىتى ئوتتۇرا شەرق پىروگراممىسىنىڭ مۇدىرى ئامىر ھەمزاۋى (Amr Hamzawy) تەرىپىدىن 2026-يىلى 28-ئاپرېل كۈنى ئېلان قىلىنغان «ئىران ئۇرۇشى ئامېرىكانىڭ قۇدرىتىنىڭ چەكلىكىنى كۆرسىتىپ بەردى» ناملىق ماقالە، نۆۋەتتە داۋاملىشىۋاتقان ئىران ئۇرۇشىنىڭ خەلقئارا تۈزۈلمە ۋە ئامېرىكانىڭ يەرشارىۋى ئورنىغا ئېلىپ كەلگەن جىددىي بۇرۇلۇشلىرىنى مۇستەقىل ۋە چوڭقۇر مۇھاكىمە قىلىدۇ. ئاپتور ئامىر ھەمزاۋى ماقالىسىدە ئىران ئۇرۇشىنىڭ ئوتتۇرا شەرقنىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن دۇنيانى غايەت زور بىر تىراگېدىيەلىك ئۆزگىرىشكە ئۇچرىتىۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ئۇرۇش رېئاللىقى يەرشارىۋى تەمىنلەش زەنجىرىنى قايتىدىن شەكىللەندۈرۈپ، ئۇزۇن يىللىق ئىتتىپاقلىق مۇناسىۋەتلىرىنى قاتتىق سىناققا سالماقتا.
ماقالىدە تەپسىلىي بايان قىلىنىشىچە، ئىران ئۇرۇشى خەلقئارا تارىختىكى ئالاھىدە بىر بۇرۇلۇش دەقىقىسىگە ئايلانماقتا، چۈنكى بۇنداق دەۋرلەر پەقەت ھەربىي جەڭلەرنىڭ نەتىجىسى بىلەنلا ئەمەس، بەلكى چوڭ دۆلەتلەرنىڭ سىياسىي ۋە سىمۋوللۇق ئورنىغا كۆرسەتكەن تەسىرى بىلەن ئۆلچىنىدۇ. ئامىر ھەمزاۋى ئوتتۇرىغا قويغان مۇھىم نۇقتا شۇكى، ئامېرىكا ھازىر ئۆز ئىرادىسى بويىچە دۇنيانى شەكىللەندۈرۈش ئىقتىدارىنىڭ رېئال چەكلىمىسىگە دۇچ كەلمەكتە. ئامېرىكا يەككە قۇتۇپلۇق ھۆكۈمرانلىققا تايىنىشقا بولمايدىغان، ھەربىي ئۈستۈنلۈكنىڭ سىياسىي ئۆزگىرىش ھاسىل قىلىشتىكى ئۈنۈمى بارغانسېرى سۇسلىشىۋاتقان يېڭى بىر دۇنيا رېئاللىقىغا ماسلىشىش مەسىلىسىدە بىر تۇيۇق يولغا كىرىپ قالدى.
ئامىر ھەمزاۋى ئامېرىكا دۇچ كېلىۋاتقان خىرىسنى ئىككى تەرەپلىمىلىك دەپ قارايدۇ: بىرىنچىدىن، بىر مەيدان سىياسىي ياكى ھەربىي توقۇنۇشنىڭ ھاجىتى بولمىغان شارائىتتا يەرشارىۋى ئۆزگىرىشلەرگە ماسلىشىش؛ ئىككىنچىدىن، ئىران ئۇرۇشىنىڭ ئامېرىكانىڭ يەرشارىۋى ئۈستۈنلۈك قانۇنىيلىقىغا كەلتۈرگەن زەربىسىدىن ئەسلىگە كېلىش. ئاپتورنىڭ قارىشىچە، ئامېرىكانىڭ بۇ خىرىسلارغا تاقابىل تۇرۇش ئىقتىدارى كەلگۈسى بىر نەچچە يىلدا سىستېمىلىق سىناققا دۇچ كېلىدۇ. ئەگەر ئامېرىكا بۇ يېڭى مۇھىتقا ماسلىشىشنى ئارزۇ قىلسا، ئۆتمۈشتىكى چوڭ دۆلەتلەرنىڭ سىناقلىرىدىن ساۋاق ئېلىشى كېرەك.
بۇ نۇقتىدا ھەمزاۋى 1956-يىلىدىكى سۈۋەيىش قانىلى كىرىزىسىنى ئەنگلىيە ئىمپېرىيەسىنىڭ خارابلىشىش مۇساپىسىدىكى ھالقىلىق بۇرۇلۇش نۇقتىسى سۈپىتىدە مىسالغا ئالىدۇ. سۇۋەيش ۋەقەسى ئەنگلىيە ئىمپېرىيە كۈچىنىڭ چېكىنى ئاشكارىلاپ، مىسىر رەئىسى جامال ئابدۇناسىرنى دۇنيادىكى مۇستەقىللىق ھەرىكەتلىرىنىڭ سىمۋولىغا ئايلاندۇرغان ئىدى. 1956-يىلى ناسىر سۇۋەيش قانىلىنى دۆلەت ئىگىلىكىگە ئۆتكۈزۈشنى قارار قىلغاندا، ئەنگلىيە ۋە فرانسىيە بۇنى ئۆزلىرىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك مەنپەئەتىگە ۋە ئىمپېرىيە سالاھىيىتىگە تەھدىت دەپ قاراپ، ھەربىي ئىتتىپاق تۈزۈپ مىسىرغا ھۇجۇم قىلغان.
كارى ئا. بىڭگېن ئۆزىنىڭ «ts260429_Bingen_Orbits_Influence.pdf» ناملىق دوكلاتىدا بوشلۇق ساھەسىدىكى تېخنىكىلىق ئۈستۈنلۈكنى ساقلاپ قېلىشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى تەكىتلىگەن بولسا، ئامىر ھەمزاۋى بۇنىڭغا قارىمۇقارشى ھالدا، ھەربىي ئۈستۈنلۈكنىڭ سىياسىي مەقسەتلەرگە يېتىش ئۈچۈن يېتەرلىك ئەمەسلىكىنى سۇۋەيش ۋەقەسى ئارقىلىق كۆرسىتىپ ئۆتىدۇ. گەرچە تاجاۋۇزچىلار ھەربىي جەھەتتە غەلىبە قىلىپ مىسىر زېمىنىنى ئىگىلىگەن بولسىمۇ، لېكىن خەلقئارالىق بېسىم ئاستىدا بۇ غەلىبىنى سىجىل سىياسىي نەپكە ئايلاندۇرالماي، ئاخىرىدا سىياسىي جەھەتتىن تامامەن مەغلۇب بولغان. بۇ مەغلۇبىيەت ئەنگلىيەنىڭ دۇنياۋى يېتەكچىلىك ئورنىنىڭ ئاخىرلاشقانلىقىدىن دېرەك بەرگەن سىگنال ئىدى.
ئامىر ھەمزاۋى ماقالىسىدە تەكىتلىگەن يەنە بىر مۇھىم تېما، ھەربىي ئىقتىدار بىلەن سىياسىي قۇدرەت ئوتتۇرىسىدىكى قۇرۇلمىلىق ئۈزۈلۈشتۇر. ئەنگلىيە ۋە فرانسىيەنىڭ 1956-يىلىدىكى تەجرىبىسى شۇنى كۆرسەتتىكى، ھەربىي نىشانغا يېتىش ھەرگىزمۇ سىياسىي قانۇنىيلىققا ئېرىشىشكە باراۋەر ئەمەس. ناسىر مۇرەككەپ كىرىزىسنى دىپلوماتىك جەھەتتىن ماھىرلىق بىلەن باشقۇرۇپ، ھەربىي ھۇجۇمنى سىياسىي ۋە سىمۋوللۇق مەنپەئەتكە ئايلاندۇرالىغان. بۇ بىزگە ئۇرۇش نەتىجىلىرىنىڭ پەقەت جەڭ مەيدانىدىلا ئەمەس، بەلكى سىياسىي مۇزاكىرە ئۈستىلىدە بېكىتىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
ماقالىدە ئىلگىرى سۈرۈلۈشىچە، بۇ خىل ساۋاقلار ۋىيېتنام ئۇرۇشىدا تېخىمۇ ئېنىق نامايان بولغان. ئامېرىكا ۋىيېتنام ئۇرۇشىغا ھەربىي تېخنىكا ۋە ۋەيران قىلىش كۈچى جەھەتتىكى مۇتلەق ئەۋزەللىكى بىلەن كىرگەن بولسىمۇ، لېكىن ماددىي جەھەتتىن ئاجىز بولغان رەقىبىنى يېڭەلمىدى. ۋيېتنام تەرەپ دۆلەتنىڭ ھەققانىيلىقى، يەرلىك شارائىتنى پىششىق بىلىش ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك خوراشقا بەرداشلىق بېرىش ئىرادىسى ئارقىلىق ئامېرىكانىڭ ئىرادىسىنى يوقاتقان. ئامېرىكا ئاخىرىدا ھەربىي مەيداندا ئەمەس، بەلكى ئۆز جەمئىيىتىنىڭ سىياسىي بېسىمى ۋە ئاممىۋى پىكىرنىڭ قارشىلىقى ئالدىدا چېكىنىشكە مەجبۇر بولغان.
سىياسىي ھەققانىيلىق ۋە ھەربىي قۇدرەتنىڭ چېكى
ئامىر ھەمزاۋى ۋيېتنام ئۇرۇشىدىن ئېلىنغان ئۈچ نېگىزلىك رېئاللىقنى خۇلاسىلەيدۇ: بىرىنچى، زېمىننى كونترول قىلىش جەمئىيەتنى كونترول قىلىشقا باراۋەر ئەمەس. ئىككىنچى، تېخنىكىلىق ئۈستۈنلۈك يەرلىك سىياسىي ۋە مەدەنىيەت چۈشەنچىسىنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ. ئۈچىنچى، ۋاقىت ئاجىز تەرەپنىڭ قولىدىكى بىر قورالغا ئايلىنىدۇ. بۇ رېئاللىقلار 2003-يىلىدىكى ئىراق ئۇرۇشىدا يەنە بىر قېتىم سىناقتىن ئۆتكەن. ئامېرىكا سادام ھۈسەيىن ھاكىمىيىتىنى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە ئاغدۇرۇپ تاشلىغان بولسىمۇ، لېكىن ئۇرۇشتىن كېيىنكى پىلاننىڭ يوقلۇقى سەۋەبىدىن رايوندا ئېغىر سىياسىي ۋە بىخەتەرلىك بوشلۇقى شەكىللەنگەن.
ئىراق تەجرىبىسى شۇنى ئايدىڭلاشتۇردىكى، بىر سىياسىي ھاكىمىيەتنى ئاغدۇرۇش ئۆزلۈكىدىن يېڭى بىر سىستېما بەرپا قىلغانلىق ئەمەس. ھەربىي كۈچ يالغۇز ئۆزىلا جەمئىيەتلەرنى قايتىدىن شەكىللەندۈرەلمەيدۇ ياكى سىرتتىن بىر باشقۇرۇش مودېلىنى تېڭىپ بېرەلمەيدۇ. ئىراقتىكى ئەھۋال يەنە خەلقئارالىق ئورتاق پىكىرنىڭ مۇھىملىقىنى كۆرسىتىپ بەردى. خەلقئارالىق ھەققانىيلىق بولمىغان ئەھۋالدا، ئامېرىكانىڭ سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي ياردەم توپلىشى قىيىنغا توختىغان. بۇ ساۋاقلار بۈگۈنكى ئىران ئۇرۇشىدا ئامېرىكا ئۈچۈن تېخىمۇ جىددىي رېئاللىققا ئايلانماقتا.
ھەمزاۋى ئوتتۇرىغا قويغان مۇھىم قاراش شۇكى، ئىران بىلەن بولغان توقۇنۇشتا رەقىب تەرەپ كىلاسسىك ئۇرۇش رامكىسىدا ھەرىكەت قىلمايۋاتىدۇ. ئىران ئۆزىنىڭ رايون خاراكتېرلىك مۇرەككەپ تورى، قوراللانغان ئەترەتلەر ۋە باشقۇرۇلىدىغان بومبا ئىقتىدارىغا تايىنىپ «ئاسىمىتېرىك» بىر توقۇنۇش مۇھىتى ياراتتى. بۇ خىل توقۇنۇش جەڭ مەيدانىنى پارچىلاپ، ئۇرۇش ۋاقتىنى ئۇزارتىپ، ئامېرىكانىڭ سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي چىقىمىنى كۆپەيتىۋەتمەكتە. بۇ شارائىتتا ھەربىي جەھەتتىن قەتئىي غەلىبە قىلىش بارغانسېرى قىيىنلاشماقتا.
رايون خاراكتېرلىك ۋە خەلقئارالىق مۇھىتنىڭ مۇرەككەپلىكى، ئامېرىكا قۇدرىتىنىڭ چېكىنى تېخىمۇ ئېنىق كۆرسىتىپ بەرمەكتە. خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئۇرۇش نىشانى ۋە ۋاسىتىلىرى ھەققىدە بىرلىككە كېلەلمەسلىكى، چوڭ دۆلەتلەرنىڭ ئوخشىمىغان مەيدانلىرى ۋە ئەنئەنىۋى ئىتتىپاقداشلارنىڭ ئىككىلىنىشلىرى، ئامېرىكانىڭ ھەربىي ئەۋزەللىكىنى ئەمەلىي سىياسىي نەتىجىگە ئايلاندۇرۇشىغا پۇتلىكاشاڭ بولماقتا. بۈگۈنكى دۇنيا ئەمدى سوغۇق ئۇرۇش دەۋرىدىكىدەك ئىككى قۇتۇپلۇقمۇ ئەمەس ياكى 90-يىللاردىكىدەك يەككە قۇتۇپلۇقمۇ ئەمەس.
ماقالىدە تەكىتلىنىشىچە، دۇنيا ھازىر مۇرەككەپ بىر كۆپ قۇتۇپلۇق سىستېمىغا قاراپ يۈزلەنمەكتە، بۇ يەردە چوڭ دۆلەتلەر، رايون خاراكتېرلىك كۈچلەر ۋە دۆلەت بولمىغان ئاكتىيورلارنىڭ رولى بىر-بىرى بىلەن گىرەلىشىپ كەتكەن. بۇ خىل كۆپ قۇتۇپلۇق مۇھىتتا ھەر قانداق بىر دۆلەتنىڭ، ئۇ قانچىلىك قۇدرەتلىك بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، يالغۇز ئۆز ئىرادىسىنى تېڭىشى مۇمكىن ئەمەس. شۇڭلاشقا خەلقئارالىق ئورتاق پىكىر بەرپا قىلىش ۋە ئىتتىپاق تۈزۈشنىڭ ئەھمىيىتى ئىلگىرىكى ھەر قانداق ۋاقىتتىكىدىن ئاشتى. ئۇرۇشنىڭ ماھىيىتىمۇ ئۆزگىرىپ، پەقەت مۇنتىزىم ئارمىيەلەرنىڭ جېڭىدىن ھالقىپ، ئىقتىسادىي، ئۇچۇر، تور ۋە سىياسىي ئۆلچەملەرگە كېڭەيدى.
ئاجىز رەقىبلەر بۈگۈنكى كۈندە بۇ خىل كۆپ ئۆلچەملىك توقۇنۇش مۇھىتىدىن پايدىلىنىپ ئۆزلىرىنىڭ ھەربىي ئاجىزلىقىنى تولۇقلاشقا ماھىر بولۇپ كەتتى. بۇ خىل شارائىتتا ئۇرۇش بىر قېتىملىق جەڭ بىلەن ھەل بولىدىغان ئىش بولماستىن، بەلكى ئۇزۇن مۇددەتلىك ۋە مۇرەككەپ بىر باشقۇرۇش جەريانىغا ئايلىنىپ قالدى. يەنە بىر تەرەپتىن دېموكراتىك ئەللەردىكى ئىچكى جامائەت پىكىرىنىڭ رولىنى سەل چاغلىغىلى بولمايدۇ. ۋىيېتنام ۋە ئىراق تەجرىبىلىرى شۇنى ئىسپاتلىدىكى، خەلقنىڭ قوللىشى تۇراقلىق ئەمەس، بەلكى ئۇرۇشنىڭ ئىنسانىي ۋە ئىقتىسادىي تەننەرخىگە ئاساسەن ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ.
يېڭى قۇدرەت ئۇقۇمى ۋە ئىستراتېگىيەلىك بۇرۇلۇش
ھەمزاۋى ئوتتۇرىغا قويغان يەنە بىر نېگىزلىك قاراش شۇكى، ھەربىي كۈچ بۈگۈنكى دۇنيادا قەتئىي نەتىجىگە ئېرىشىش ئۈچۈن يېتەرلىك ئەمەس. قەتئىي نەتىجە قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن ئۈنۈملۈك دىپلوماتىيە، خەلقئارالىق ھەققانىيلىق، مۇقىم ئىتتىپاقلار، توقۇنۇشتىن كېيىنكى باشقۇرۇش ئىقتىدارى ۋە يەرلىك سىياسىي ئاڭنىڭ بىرىكىشى تەلەپ قىلىنىدۇ. بۇ ئامىللار بولمايدىكەن، ھەربىي غەلىبىلەر ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن سىياسىي قىيىنچىلىقلار ئاستىدا ئۆز قىممىتىنى يوقىتىدۇ. 1956-يىلى بىلەن 2026-يىلى ئوتتۇرىسىدىكى سېلىشتۇرما بىزگە دۇنياۋى قۇدرەتنى سىجىل سىياسىي تەسىرگە ئايلاندۇرۇشنىڭ قىيىنلىقىنى ئەسلىتىدۇ.
ئەنگلىيە سۇۋەيش كىرىزىسى ئارقىلىق ئىمپېرىيەلەرنىڭ ئۆز ئىرادىسىنى تېڭىش دەۋرىنىڭ تۈگىگەنلىكىنى، خەلقئارالىق ھەققانىيلىقنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان بىر ئېلېمېنت ئىكەنلىكىنى تونۇپ يەتكەن. بۈگۈن ئامېرىكا ئوخشاش بىر خىرىسقا دۇچ كەلمەكتە، يەنى ئۇ يەككە قۇتۇپلۇق ھۆكۈمرانلىقنى ئەنئەنىۋى ۋاسىتىلەر بىلەن ساقلاپ قالغىلى بولمايدىغان بىر دۇنياغا ماسلىشىشى كېرەك. ئامېرىكا يەنىلا غايەت زور ھەربىي، ئىقتىسادىي ۋە تېخنىكىلىق ئۈستۈنلۈككە ئىگە بولسىمۇ، لېكىن بۈگۈنكى مەسىلىلەر بىر قېتىملىق مەغلۇبىيەتنىڭ نەتىجىسى ئەمەس، بەلكى بىر يۈرۈش كىرىزىسلارنىڭ جۇغلانمىسىدۇر.
بۇ ئەھۋال بىزگە شۇنى كۆرسىتىدۇكى، بۈگۈنكى كۈندە بىرلا «سۇۋەيش دەقىقىسى» يۈز بەرمەيۋاتىدۇ، بەلكى ئامېرىكانىڭ خەلقئارالىق ئورنى ۋە تاشقى سىياسىتى قايتىدىن شەكىللىنىۋاتقان بىر مۇساپىنى باشتىن كەچۈرمەكتە. بۇ مۇساپىدە ئامېرىكانىڭ ئۆز رولىنى قانداق تونۇشى تولىمۇ مۇھىم. ھۆكۈمرانلىق لوگىكىسى بىلەن ھەمكارلىق لوگىكىسى ئوتتۇرىسىدىكى، فىزىكىلىق كۈچ بىلەن يۇمشاق كۈچ ئوتتۇرىسىدىكى تاللاش ۋاشىنگتوننىڭ ماسلىشىش ئىقتىدارىنى بەلگىلەيدۇ. ئۆتمۈشتىكى ۋىيېتنامدىن ئىرانغىچە بولغان تەجرىبىلەر شۇنى ئىسپاتلىدىكى، ھەربىي قوراللارغا ھەددىدىن زىيادە تايىنىش ئاخىرىدا تەتۈر نەتىجە بېرىدۇ.
توقۇنۇشلارنى باشقۇرۇش ئۈچۈن نۇرغۇنلىغان ئاكتىيورلارنى ۋە مەنپەئەت توقۇنۇشلىرىنى ئېتىراپ قىلىش شەرت. ئوتتۇرا شەرقتە ھېچقانداق تاشقى كۈچ رايون دۆلەتلىرىنىڭ دۆلەت بىخەتەرلىكى، ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي مەنپەئەتىنى كۆزدە تۇتمىغان، كۆپ تەرەپلىمىلىك دىپلوماتىيەنى ئىشلەتمىگەن شارائىتتا مۇقىملىق يارىتالمايدۇ. بۇ بىزنى يەنە بىر قېتىم شۇ نېگىزلىك پىكىرگە قايتۇرىدۇ: ھەربىي غەلىبە ھەرگىزمۇ سىياسىي كېلىشىمنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ. قۇدرەت ئەمدى پەقەت ئۇرۇشتا غەلىبە قىلىش بىلەنلا ئەمەس، بەلكى ئۇرۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئىقتىدارى بىلەن ئۆلچەنمەكتە.
سۇۋەيش، ۋيېتنام، ئىراق ۋە ئىران ۋەقەلىرى بىر تىپىك ئەندىزىنى ئوتتۇرىغا چىقىرىدۇ: كۈچلۈك ھەربىي كۈچە ئىگە بىر چوڭ دۆلەت ئۆز كۈچىنى سىجىل سىياسىي نەتىجىگە ئايلاندۇرۇشتا بارغانسېرى قىيىنچىلىققا دۇچ كەلمەكتە. بۇ ئەھۋال قۇدرەتنىڭ تۈگىگەنلىكى ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ قايتىدىن بېكىتىلىشىدۇر. بۈگۈنكى دۇنيادا كۈچ، ئۇرۇش يۈز بەرگەن تەقدىردىمۇ، ئۇنى باشقۇرۇش ۋە ئۇرۇشتىن كېيىن مۇقىم بىر خەلقئارا تەرتىپ بەرپا قىلىش ئىقتىدارى بىلەن بېكىتىلمەكتە. ھەققانىيلىقسىز ئىپادىلەنگەن ھەربىي قۇدرەت ئاخىرىدا سىياسىي مەغلۇبىيەتنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
ئامىر ھەمزاۋى ماقالىسىنى ئاگاھلاندۇرۇش بىلەن ئاخىرلاشتۇرىدۇ: ئامېرىكا بۈگۈن ئۆزىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك قوراللىرىنى قايتىدىن ئويلىشىشى كېرەك، چۈنكى ئۇ كۈچىنى ئىشلىتىدىغان دۇنيانىڭ ماھىيىتى تۈپتىن ئۆزگىرىپ كەتتى. 2026-يىلى ئامېرىكا ئۈچۈن بىر مەيدان سىناقتۇر. بۇ سىناق ئامېرىكانىڭ تارىختىن ساۋاق ئېلىپ، ھەربىي ھەل قىلىش لوگىكىسىدىن توقۇنۇشنى باشقۇرۇش لوگىكىسىغا ئۆتۈش ئىقتىدارىنى ئۆلچەيدۇ. ئەنگلىيە سۇۋەيشتىكى ئوڭۇشسىزلىق ئارقىلىق ئۆز كۈچىنىڭ چېكىنى تونۇپ يەتكەن بولسا، ئامېرىكانىڭ شۇنداق بىر ئوڭۇشسىزلىق بولماستىنلا بۇ ساۋاقنى قوبۇل قىلالايدىغان-قىلالمايدىغانلىقى كەلگۈسىنى بەلگىلەيدۇ.
خۇلاسە قىلغاندا، ئامېرىكا ئەگەر بۇ تارىخىي ساۋاقنى قوبۇل قىلالمىسا، ئۇنىڭ يەرشارىۋى يېتەكچىلىك رولى ئاستا، لېكىن جەزمىي ھالدا قايتىدىن شەكىللىنىدۇ. بۈگۈنكى دۇنيا كۈچنىڭ سۈزۈكلىكىنى، ھەققانىيلىقىنى ۋە كۆپ تەرەپلىمىلىك ھەمكارلىقنى تەلەپ قىلماقتا. ئامېرىكانىڭ يېتەكچىلىكى ئەمدى پەقەت ھەربىي جەھەتتىكى ئۈستۈنلۈك بىلەنلا ئەمەس، بەلكى كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيانىڭ مۇرەككەپلىكىنى چۈشىنىش ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە ھەرىكەت قىلىش ئەقىل-پاراسىتى بىلەن ساقلىنىپ قالىدۇ.
مەنبە:
Hamzawy, Amr. (2026, April 28). The Iran War Shows the Limits of U.S. Power. Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org/research/2026/04/iran-war-united-states-limits-of-power-alliances-historical-context
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر تەتقىقاتى ئىنستىتۇتى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتمەستىن باشقا ھەرقانداق يەرگە كۆچۈرۈپ چاپلاشقا بولمايدۇ.
