ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت
ئامېرىكا تاشقى سىياسەت تەتقىقات ئىنستىتۇتى تەرىپىدىن 2026-يىلى 10-ئاۋغۇست ئېلان قىلىنغان، خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ۋە دۆلەت مۇداپىئەسى تەتقىقاتچىسى جۇلىئان پاۋلاك قەلەمگە ئالغان «گېرمانىيەنىڭ قايتا قوراللىنىشىنى چۈشىنىش: غايە بىلەن جاۋابكارلىق ئوتتۇرىسىدىكى 2026-يىللىق ھەربىي ئىستراتېگىيە» ناملىق ماقالە، ياۋروپانىڭ ئەڭ چوڭ ئىقتىسادىي كۈچى بولغان گېرمانىيەنىڭ دۆلەت مۇداپىئە سىياسىتىدىكى تارىخىي بۇرۇلۇشىنى چوڭقۇر ئىلمىي ئانالىز قىلىپ بېرىدۇ. گېرمانىيە فېدېراتسىيە ئارمىيەسىنىڭ باش شتاب باشلىقى، گېنېرال كارستېن برۇئېر ئىمزا قويغان بۇ يېڭى ئىستراتېگىيە، گېرمانىيەنىڭ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىنكى ھەربىي سىياسىتىدىكى بوشلۇقنى تولدۇرۇپ، دۆلەتنىڭ مۇداپىئە سىستېمىسىنى يېڭى بىر باسقۇچقا ئېلىپ چىققان تۇنجى رەسمىي ھەربىي ئىستراتېگىيە ھۆججىتى ھېسابلىنىدۇ. بۇ ئىستراتېگىيە «ھەربىي مۇداپىئەنىڭ ئومۇمىي تەسەۋۋۇرى»نىڭ تەركىبىي قىسمى سۈپىتىدە، «قوراللىق قوشۇنلارنىڭ ھەربىي ئىستراتېگىيەسى ۋە پىلانى: ياۋروپا ئۈچۈن مەسئۇلىيەت» دېگەن قوشۇمچە ماۋزۇ بىلەن ئوتتۇرىغا چىقىرىلغان بولۇپ، ياۋروپانىڭ كەلگۈسى بىخەتەرلىك تەرتىپىنى قايتىدىن شەكىللەندۈرۈشتە ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.
سوغۇق ئۇرۇش ئاخىرلاشقاندىن كېيىن، گېرمانىيە ئۆزىنىڭ جۇغراپىيەلىك ئورنى، ئىقتىسادىي كۈچى ۋە تارىخىي ئۆتمۈشى سەۋەبلىك ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ سىياسىي-ئىقتىسادىي ساھەلىرىدە يېتەكچى رول ئوينىغان بولسىمۇ، لېكىن ھەربىي ساھەدە باشتىن-ئاخىر ئارقىدا تۇرۇشنى تاللاپ كەلگەن ئىدى. ئاكادېمىك ساھەدە «تارتىنچاق زەردەست» دەپ تەرىپلىنىپ كەلگەن بۇ دۆلەتنىڭ ئىقتىسادىي قۇدرىتىگە يارىشا ھەربىي مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئالماسلىقى، غەرب ئىتتىپاقى تەرىپىدىن ئۇزۇندىن بۇيان تەنقىد نىشانى بولۇپ كەلگەن بولسا، دۆلەت ئىچىدىكى جامائەت پىكرىدە تارىخىي گۇناھكارلىق تۇيغۇسى ۋە تىنچلىقپەرۋەرلىك ئېقىمى ھەربىي كۈچنى ئاشۇرۇشقا ئىزچىل توسالغۇ بولۇپ كەلدى. جۇلىئان پاۋلاكنىڭ ئانالىزىغا ئاساسلانغاندا، نۆۋەتتە ئېلان قىلىنغان 2026-يىللىق ھەربىي ئىستراتېگىيە سىياسىي ۋە پىسخىكىلىق چەكلىمىلەرنى بۇزۇپ تاشلاپ، بېرلىننىڭ ئەمدى غەرب دۇنياسىنىڭ ۋە ياۋروپانىڭ بىخەتەرلىك مەسئۇلىيىتىنى رەسمىي ئۈستىگە ئالىدىغانلىقىنى جاكارلىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
ماقالىدە ئوتتۇرىغا قويۇلۇشىچە، بۇ ئىستراتېگىيەنى تۇيۇقسىز مەيدانغا كەلگەن بىر ئىنقىلابىي ئۆزگىرىش ئەمەس، بەلكى يېقىنقى ئون يىل ئىچىدە قەدەممۇقەدەم شەكىللەنگەن ئۆزگىرىشلەرنىڭ لوگىكىلىق نەتىجىسى دەپ قاراش رېئاللىققا تېخىمۇ ئۇيغۇندۇر. گەرچە كۆپلىگەن كۆزەتكۈچىلەر يېڭى ئىستراتېگىيەنى پۈتۈنلەي يېڭى بىر دەۋرنىڭ باشلىنىشى دەپ تەسۋىرلىگەن بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە ئۇ 2014-يىلى رۇسىيەنىڭ قىرىمنى مەجبۇرىي قوشۇۋېلىشىدىن كېيىن ئوتتۇرىغا چىققان 2016-يىللىق دۆلەت مۇداپىئەسى «ئاق تاشلىق كىتاب»ى، فېدېراتسىيە باش مىنىستىرى ئولاف شولزنىڭ 2022-يىلى رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىناغا قاراتقان كەڭ كۆلەملىك تاجاۋۇزچىلىقىدىن كېيىن ئېلان قىلغان «تارىخىي بۇرۇلۇش نۇقتىسى» (Zeitenwende) نۇتقى، 2023-يىللىق «دۆلەت بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسى» ۋە شۇ يىلى ئېلان قىلىنغان «مۇداپىئە سىياسىتى يېتەكچىسى» قاتارلىق زەنجىرسىمان سىياسىي قارارلارنىڭ بىۋاسىتە داۋامىدۇر. گېرمانىيە يېقىنقى يېرىم ئەسىردىن كۆپرەك ۋاقىتتىن بۇيان دۆلەت مۇداپىئە سىياسىتىنى «ئاق تاشلىق كىتاب» ئارقىلىق يۆنىلىشكە سېلىپ كەلگەن بولسا، يېڭى ئىستراتېگىيە دۆلەتنىڭ سىياسىي غايىسىنى كونكرېت ئېھتىياج ۋە ئەمەلىي قابىلىيەت تەرەققىياتىغا بىرلەشتۈرگەن سىستېمىلىق قۇرۇلمىنى تۇنجى قېتىم رەسمىي ئوتتۇرىغا قويدى.
كىلاسسىك سىياسىي-ھەربىي تەتقىقاتلاردىكى ئىستراتېگىيەلىك ئۈچ تەرەپلىك (نىشانلار، ئۇسۇللار ۋە ۋاسىتىلەر) قۇرۇلمىسى بويىچە باھالىغاندا، گېرمانىيەنىڭ 2026-يىللىق ھەربىي ئىستراتېگىيەسى رۇسىيەنى ياۋروپا بىخەتەرلىكىگە تەھدىت ئېلىپ كېلىۋاتقان ئەڭ بىۋاسىتە ۋە ئەڭ چوڭ خەتەر دەپ بېكىتىدۇ. ئىستراتېگىيەدە رۇسىيەنىڭ گېرمانىيە دۆلىتى، ئىقتىسادى ۋە جەمئىيىتىگە قاراتقان كۆپ قاتلاملىق، ئارىلاشما ھۇجۇملىرى غەرب دېموكراتىيە سىستېمىسىنى ئاجىزلاشتۇرۇشنى نىشان قىلغان دەپ قارىلىدۇ. ئاپتورنىڭ پىكرىگە قارىغاندا، مۇشۇ ئاساستا بېكىتىلگەن تۆت چوڭ ھەربىي نىشان: رۇسىيەگە قاراتقان ھۈركۈتۈش قابىلىيىتىنى ئاشۇرۇش ۋە كوللېكتىپ مۇداپىئەنى كۈچەيتىش، ئارىلاشما تاكتىكىلىق ھۇجۇملارغا تاقابىل تۇرۇش، ياۋروپا ۋە ئۇنىڭ جەنۇبىدىكى قوشنا رايوننىڭ مۇقىملىقىنى قوغداش ھەمدە دېڭىز قاتناش لىنىيەلىرىنىڭ بىخەتەرلىكىگە كاپالەتلىك قىلىشتىن ئىبارەتتۇر.
ماقالىدە ئوتتۇرىغا قويۇلۇشىچە، بۇ نىشانلارغا يېتىشنىڭ يولى، يەنى ئۇسۇلى سۈپىتىدە، گېرمانىيە فېدېراتسىيە ئارمىيەسىنى قايتا قوراللاندۇرۇشنىڭ ئۈچ باسقۇچلۇق تەرەققىيات پىلانى تۈزۈپ چىقىلغان. بىرىنچى باسقۇچتا، 2029-يىلىغىچە جەڭگە تەييارلىق ھالىتىنى ۋە ئەسكەر قوبۇل قىلىش سۈرئىتىنى ئەڭ يۇقىرى چەككە يەتكۈزۈش تەلەپ قىلىنىدۇ؛ ئىككىنچى باسقۇچتا، 2035-يىلىغىچە قۇرۇقلۇق، ھاۋا، دېڭىز، تور بوشلۇقى ۋە ئالەم بوشلۇقى قاتارلىق بارلىق ساھەلەردە كوللېكتىپ جەڭ قىلىش ۋە ئۇرۇشنى داۋاملاشتۇرۇش قابىلىيىتىنى سىستېمىلىق ئاشۇرۇش كۆزدە تۇتۇلىدۇ؛ ئۈچىنچى باسقۇچتا بولسا، 2039-يىلىغىچە تېخنىكا جەھەتتىن مۇتلەق ئۈستۈنلۈكنى قولغا كەلتۈرۈش نىشانلىنىدۇ. بېرلىننىڭ كەلگۈسى سىياسىي رەھبەرلىرى، جۈملىدىن فېدېراتسىيە پارلامېنتىدىكى ئۆكتىچى رەھبەر فرىدرىخ مېرس ئوتتۇرىغا قويغان «ياۋروپادىكى ئەڭ كۈچلۈك ئەنئەنىۋى قوشۇننى قۇرۇپ چىقىش» ۋەدىسى مانا مۇشۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۈچ باسقۇچلۇق پىلانغا تايىنىدۇ.
ئىستراتېگىيەنى ئەمەلىيلەشتۈرىدىغان ماددىي ئاساس، يەنى ۋاسىتىلەر جەھەتتە، گېرمانىيە ھۆكۈمىتى دۆلەت مۇداپىئە چىقىمىنى مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە ئاشۇردى. 2014-يىلى دۆلەت مۇداپىئە چىقىمى ئاران 32 مىليارد ياۋرو ئەتراپىدا بولۇپ، دۆلەت ئىچى ئومۇمىي ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ %1كىمۇ يەتمەيدىغان بولسا، 2026-يىلىغا كەلگەندە بۇ خامچوت 108 مىليارد ياۋروغا يېتىپ، دۆلەت ئىچى ئومۇمىي ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ %2.4ىنى ئىگىلىدى. تېخىمۇ مۇھىمى، گېرمانىيە ئۆزىنىڭ ئاساسىي قانۇنىغا تۈزىتىش كىرگۈزۈش ئارقىلىق، ھەربىي چىقىملارنى دۆلەتنىڭ مەجبۇرىي قەرز چەكلىمىسى بولغان «قەرز تورمۇزى قانۇنى»نىڭ سىرتىدا قالدۇردى، بۇ ئارقىلىق دۆلەت مۇداپىئە خامچوتىنىڭ قۇرۇلمىلىق مۇقىملىقى ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك كاپالىتى قانۇنىي جەھەتتىن كاپالەتكە ئىگە قىلىندى. پىلان بويىچە، گېرمانىيە 2035-يىلىغا بارغاندا مۇداپىئە چىقىمىنى دۆلەت ئىچى ئومۇمىي ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ %3.5كە يەتكۈزۈشنى نىشانلىغان بولۇپ، بۇ ھازىرقى ھېسابلاش بويىچە يىللىق 150 مىليارد ياۋرولۇق غايەت زور مالىيە مەنبەسىدىن دېرەك بېرىدۇ.
ماقالىدە يەنە ئەسكەرتىلگىنىدەك، قوراللىق كۈچلەرنىڭ قۇرۇلمىسى جەھەتتىن ئېيتقاندا، بۇ مالىيەۋى قوللاش ئارمىيەنىڭ ئادەم كۈچىنى مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە كېڭەيتىشنى نىشان قىلىدۇ. گېرمانىيە يېڭى ئىستراتېگىيەگە ئاساسەن، تېز سۈرئەتتە ئەسكەر قوبۇل قىلىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، تىرىليونلىغان ياۋرو قىممىتىدىكى تېخنىكىلىق ئەسلىھەلەرگە ماس كېلىدىغان ئادەم كۈچى زاپىسىنى شەكىللەندۈرمەكچى. پىلان بويىچە، گېرمانىيە فېدېراتسىيە ئارمىيەسى 2035-يىلىغا بارغاندا ئاز دېگەندە 460 مىڭ كىشىلىك يۇقىرى جەڭگىۋارلىققا ئىگە ئومۇمىي قوشۇن قۇرۇلمىسىنى شەكىللەندۈرۈشى كېرەك. بۇ قوشۇن بىر تەرەپتىن 260 مىڭ نەپەر ئاكتىپ ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان دائىمىي ھەربىي خادىمدىن، يەنە بىر تەرەپتىن ئۇرۇش مەزگىلىدە دەرھال سەپەرۋەر قىلغىلى بولىدىغان 200 مىڭ كىشىلىك زاپاس ئارمىيەدىن تەشكىل تاپىدۇ. بۇ، تىنچلىق دەۋرىدە ئاجىزلاپ كەتكەن ئارمىيەدىن دۆلەت بىخەتەرلىكىنى تولۇق كاپالەتكە ئىگە قىلالايدىغان ھەقىقىي جەڭگىۋار قوشۇن قۇرۇلمىسىغا ئۆتۈشنىڭ تىپىك ئىپادىسىدۇر.
جۇلىئان پاۋلاك ئۆز ماقالىسىدە كۆرسىتىپ ئۆتكەندەك، گېرمانىيە فېدېراتسىيە ئارمىيەسى قۇرۇلغان كۈندىن باشلاپلا ئىتتىپاقداشلىق قۇرۇلمىسى ئىچىدە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان ئارمىيە بولۇپ، ئۇنىڭ ھېچبىر ھەرىكىتى يەك تەرەپلىك خاراكتېرگە ئىگە ئەمەس. يېڭى ھەربىي ئىستراتېگىيە گەرچە گېرمانىيە دۆلىتىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك جەھەتتە تېخىمۇ مۇستەقىل بولۇش ئىرادىسىنى نامايان قىلسىمۇ، ئەمەلىيەتتە يەنىلا شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ كوللېكتىپ مۇداپىئە پىلانىغا زىچ باغلانغان. بولۇپمۇ 2025-يىلى گوللاندىيەنىڭ دېن ھاگ شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى باشلىقلار يىغىنىدا بېكىتىلگەن نىشانلارغا ئاساسەن، گېرمانىيەنىڭ ئۆزىنىڭ دۆلەت مۇداپىئە چىقىمىنى ئاشۇرۇش ئارقىلىق غەرب مۇداپىئە سىستېمىسىنىڭ ياۋروپادىكى تۈۋرۈكىگە ئايلىنىش مەجبۇرىيىتى بار. بېرلىن رەھبەرلىكى شۇنى تونۇپ يەتتىكى، قۇرۇق كۆپ تەرەپلىك ھەمكارلىق ئەمەلىي ھەربىي كۈچنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ، ياۋروپانىڭ بىخەتەرلىكى ئالدى بىلەن كۈچلۈك ئىتتىپاقداش دۆلەتلەرنىڭ ئۆز كۈچىگە تايىنىشىدىن باشلىنىدۇ.
جۇغراپىيەلىك سىياسەت نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ سىياسىي ئېغىرلىق مەركىزى بارغانسېرى ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىغا يۆتكىلىۋاتىدۇ. چۈنكى ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ئۇ رايوندا خىتاينىڭ جەنۇبىي خىتاي دېڭىزى ۋە شەرقىي ئاسىيادىكى كېڭەيمىچىلىك سىياسەتلىرىگە تاقابىل تۇرۇش، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستان قاتارلىق رايونلاردىكى سىستېمىلىق قىلمىشلىرى كەلتۈرۈپ چىقارغان خەلقئارالىق زىددىيەتلەر ۋە ئىستراتېگىيەلىك خىرىسلار بىلەن بەنت بولماقتا. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ سىياسىي ۋە ھەربىي كۈچىنى شەرقىي ئاسىياغا مەركەزلەشتۈرۈشى ياۋروپادا ئەندىشە ياراتقان بولۇپ، گېرمانىيە دەل مۇشۇ بوشلۇقنى تولدۇرۇش ئۈچۈن قەدەم بېسىۋاتىدۇ. يېڭى ئىستراتېگىيەنىڭ يادرولۇق مەقسىتى «ئامېرىكىنى ئازايتىش، ياۋروپانى كۆپەيتىش» ئەمەس، بەلكى ئامېرىكىنىڭ ياۋروپاغا يۈكلىگەن ھەربىي بېسىمىنى يېنىكلىتىش ئارقىلىق، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ياۋروپادىكى ئىچكى ئاساسىنى مۇستەھكەملەشتۇر. گېرمانىيە ئامېرىكىنىڭ ھىندى-تىنچ ئوكيان ئىستراتېگىيەسىنى قوللىسىمۇ، ئۆز نۆۋىتىدە رۇسىيەنى ئۆزىنىڭ جۇغراپىيەلىك بىخەتەرلىكىگە تەھدىت ئېلىپ كېلىۋاتقان يادرولۇق دۈشمەن دەپ بېكىتىشنى داۋاملاشتۇرماقتا.
ماقالىدە ئوتتۇرىغا قويۇلۇشىچە، گېرمانىيەنىڭ قايتا قوراللىنىشى ياۋروپا قىتئەسىدىكى باشقا كۈچلەر، جۈملىدىن فرانسىيە تەرىپىدىن مەلۇم دەرىجىدە ئەندىشە بىلەن كۆزىتىلمەكتە. فرانسىيە ياۋروپا ئىتتىپاقى ئىچىدىكى ھەربىي ۋە يادرو كۈچى ئۈستۈنلۈكىنى، شۇنداقلا بېرلىن بىلەن پارىژ ئوتتۇرىسىدىكى ئەنئەنىۋى كۈچ تەڭپۇڭلۇقىنى قوغداشنى ئارزۇ قىلىدۇ. بېرلىننىڭ كۈتمىگەن يەردىن دۆلەت مۇداپىئەسىگە مەبلەغ سېلىپ، ياۋروپانىڭ يېڭى ھەربىي باشلامچىسىغا ئايلىنىش سىگنالى بېرىشى پارىژنىڭ رايوندىكى تەسىر كۈچىگە تەھدىت ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن. شۇنداقتىمۇ، رۇسىيەنىڭ يېڭى ئىمپېرىيەچىلىك تەھدىتى كۈچىيىۋاتقان بىر شارائىتتا، ياۋروپانىڭ دۆلەت مۇداپىئە سىستېمىسى گېرمانىيەنىڭ پاسسىپلىق قىلىشىغا يۆلىنىپ تۇرالمايدۇ.
ئاپتورنىڭ پىكرىگە قارىغاندا، پولشا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى رادوسلاۋ سىكورسكىنىڭ بۇنىڭدىن يىللار ئىلگىرى ئوتتۇرىغا قويغان «بىز گېرمانىيەنىڭ قۇدرەت تېپىشىدىن ئەمەس، بەلكى گېرمانىيەنىڭ پاسسىپلىق قىلىشىدىن تېخىمۇ كۆپ قورقىمىز» دېگەن سۆزى بۈگۈنكى كۈندە رېئاللىققا ئايلانماقتا، چۈنكى كۈچلۈك بىر گېرمانىيە ياۋروپانى رۇسىيەگە تاقابىل تۇرۇشتىكى ھەربىي قالقان بىلەن تەمىنلىيەلەيدۇ. مۇشۇ نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بۇ يېڭى ئىستراتېگىيەلىك قەدەم بىرلا ۋاقىتتا گېرمانچە، ئىنگلىزچە ۋە فرانسۇزچە ئېلان قىلىنىپ، سىرتقى دۇنياغا ئۆزىنىڭ پۈتۈنلەي ئاشكارىلىقىنى ۋە نىيىتىنىڭ ئېنىقلىقىنى كۆرسەتمەكچى بولغان. گېرمانىيە بىر تەرەپتىن ئۆز ئىتتىپاقداشلىرىغا ئۆزىنىڭ تارىخىي كۈچ قۇرۇلمىسىنى يالغۇز ئۆزى ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى كوللېكتىپ مۇداپىئە سىستېمىسىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن ئىشلىتىدىغانلىقىدىن ئىبارەت ئىشەنچ سىگنالىنى يەتكۈزسە، يەنە بىر تەرەپتىن يوشۇرۇن دۈشمەنلەرگە ئېنىق ئاگاھلاندۇرۇش بەرمەكتە. ئەمما ۋەدە بېرىش بىلەن ئۇنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش ئوتتۇرىسىدىكى جەريان بېرلىن كابىنېتىنىڭ ھەقىقىي جەڭگىۋارلىقى ۋە سىياسىي ئىرادىسىنى سىنايدىغان ئاساسلىق مەيدان بولۇپ قالىدۇ.
جۇلىئان پاۋلاك ماقالىسىدە تەھلىل قىلغان ئەڭ چوڭ ئەمەلىي خىرىسلارنىڭ بىرى، گېرمانىيەنىڭ قايتا قوراللىنىش سىياسىتى دۇچ كېلىدىغان تۇنجى چوڭ سىناق بولغان «ئادەم كۈچى كىرىزىسى»دۇر. گېرمانىيە فېدېراتسىيە ئارمىيەسىنىڭ ئاكتىپ ئەسكەر سانى ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان تەخمىنەن 180 مىڭ ئەتراپىدا توختاپ قالغان بولۇپ، ھەتتا بەزى يىللاردا تېخىمۇ ئازىيىپ كەتكەن، ئارمىيەنىڭ ئوتتۇرىچە يېشى بولسا يىلدىن-يىلغا يۇقىرىلاپ كەتكەن. 2035-يىلىغىچە ئاكتىپ ۋەزىپە ئۆتەيدىغان ئەسكەر سانىنى 260 مىڭغا يەتكۈزۈش غايەت زور كۈچ تەلەپ قىلىدىغان بولۇپ، بۇ پەقەت تېخىمۇ كۆپ ياشلارنى ئەسكەرلىككە جەلپ قىلىشقىلا ئەمەس، بەلكى ئارمىيە ئىچىدىكى يۇقىرى خىزمەتتىن چېكىنىش نىسبىتىنى تۆۋەنلىتىشكىمۇ باغلىقتۇر. نۆۋەتتە يېڭىدىن قوبۇل قىلىنغان ئەسكەرلەرنىڭ خېلى كۆپ قىسمى تۇنجى ئالتە ئايلىق سىناق مۇددىتى ئىچىدىلا خىزمىتىدىن ئايرىلىپ كېتىۋاتقان بولۇپ، يېڭى سىستېمىدىكى پىدائىيلىق بىلەن مەجبۇرىي تىزىمغا ئالدۇرۇش بىرلەشتۈرۈلگەن سىستېمىنىڭ بۇ قۇرۇلمىلىق بوشلۇقنى تولدۇرالايدىغان-تولدۇرالمايدىغانلىقى تېخى نامەلۇمدۇر.
ماقالىدە يەنە بايان قىلىنىشىچە، ئىككىنچى مۇھىم مەسىلە بولسا «قورال-ياراغ سېتىۋېلىش ۋە تەمىنات سىستېمىسى»دىكى كالامپاي بىيۇروكراتىيە سىستېمىسىدۇر. گېرمانىيەنىڭ مۇداپىئە تەمىنات سىستېمىسى ئۇزۇن يىللاردىن بۇيانقى تىنچلىق دەۋرىنىڭ سىياسىي ئادەتلىرى تەرىپىدىن چەكلىنىپ كەلگەن بولۇپ، ھەر بىر توختام پارلامېنتنىڭ ماقۇللۇقىدىن ئۆتۈشى ۋە مىڭلىغان مەھكىمە خادىملىرى تەرىپىدىن بىر-بىرلەپ تەكشۈرۈلۈشى كېرەك ئىدى. گەرچە 2022-يىلىدىن كېيىن ئېلىپ بېرىلغان ئىسلاھاتلار تەمىنات سىستېمىسىنى بىر قەدەر ئاددىيلاشتۇرغان بولسىمۇ، تېخنىكىلىق جەھەتتىن ھەممىدىن مۇكەممەل بولغان تۈرلەرنىلا تاللاش ۋە سىستېمىدىكى تەۋەككۈلچىلىكتىن قورقۇش كەلتۈرۈپ چىقارغان سۈرئەت ئاستىلىقى يەنىلا داۋاملاشماقتا. بۇ نۇقتىدىن ئېيتقاندا، دۆلەت مۇداپىئە سانائىتى تېز تەرەققىي قىلمىسا، گېرمانىيە دۆلەت مۇداپىئە خامچوتىنىڭ دەرىجىدىن تاشقىرى ئېشىشى پەقەتلا سېتىۋېلىش مەبلىغىنىڭ ئېشىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، ئەمەلىي جەڭ قىلىش قابىلىيىتىنى يۇقىرى كۆتۈرەلمەسلىكى مۇمكىن. بۇ ئەھۋال نۇرغۇن كۆزەتكۈچىلەر تەرىپىدىن «ئۇرۇشقا تەييارمۇ ياكى پەقەت پۇل خەجلەشكە تەييارمۇ؟» دېگەن گۇمانلىق سوئاللارنى تۇغدۇرماقتا.
گېرمانىيە دۆلىتى ۋە جەمئىيىتىنىڭ سىياسىي يۆنىلىشى بىلەن بىرلىكتە، فېدېراتسىيە خامچوتىنىڭ سىجىللىقىمۇ سايلام دەۋرىيلىكىگە باغلانغان. ھەر قانداق بىر دېموكراتىيە سىستېمىسىدا بولغىنىدەك، خەلق ئاممىسىنىڭ دۆلەت مۇداپىئەسىگە ئاجرىتىلغان مەبلەغنى قوللىشى، شۇنداقلا ھەرقايسى سىياسىي پارتىيەلەرنىڭ بۇ مەسىلىدە ئۆزئارا سىياسىي ئورتاق تونۇش ھاسىل قىلىشى سىياسىي مۇقىملىق يارىتىشنىڭ ئالدىنقى شەرتىدۇر. لېكىن ئىجتىمائىي قوللاش بىلەن ئارمىيەدە خىزمەت قىلىش ئوتتۇرىسىدىكى بوشلۇق، ھازىرقى ھەربىي پىلاننىڭ كېلەچىكىنى پۈتۈنلەي ئېنىقسىزلىق قاينىمىغا تاشلاپ قويۇشى مۇمكىن.
ماقالىدە ئوتتۇرىغا قويۇلۇشىچە، گېرمانىيەنىڭ 2026-يىلى قوشۇن رەھبەرلىكى تەرىپىدىن ئىمزا قويۇلغان دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى دۆلەتنىڭ كەلگۈسى بىخەتەرلىك يۆنىلىشىنى ئېنىق بەلگىلەپ بەردى. ئەمما بۇ ئىستراتېگىيەنىڭ مۇۋەپپەقىيەت قازىنىشى گېرمانىيە دۆلىتىنىڭ ئىجرا قىلىش سۈرئىتىگە ۋە ئۆز سىستېمىسىنىڭ چەكلىمىلىرىنى قانچىلىك تېز يېڭەلەيدىغانلىقىغا باغلىقتۇر. 2014-يىلىدىكى دۆلەت مۇداپىئە سىياسىتىگە سېلىشتۇرغاندا، بېرلىننىڭ غەيرەت قىلىپ مۇشۇ دەرىجىدىكى تەرەققىيات يولىغا كىرىشى خەلقئارادىكى ئىتتىپاقداشلارنىڭ ئىشەنچىسىنى ئاشۇردى، ئەمما تەھدىتنىڭ كۈنسېرى ئېشىشى دۆلەتنىڭ دەرھال ھەرىكەتلىنىپ، ھەر ۋاقىت جەڭگە ئاتلىنالايدىغان جەڭگىۋار ئارمىيە قۇرۇلمىسىنى يارىتىشىنى تەلەپ قىلماقتا.
خۇلاسىلىگەندە، گېرمانىيەنىڭ دۆلەت مۇداپىئە سىياسىتىدىكى يۆنىلىش ۋە سۈرئەت پۈتۈنلەي ئۆزگەردى. بۇ رېئاللىق خەلقئارالىق جۇغراپىيەلىك سىياسەتنىڭ ئەسلىگە قايتقانلىقىنىڭ، يەنى ياۋروپادا يەنە بىر قېتىم سىياسىي-ھەربىي تەڭپۇڭلۇق يارىتىش جەريانىنىڭ مۇھىم تەركىبىي قىسمىدۇر. گېرمانىيە ئارمىيەسى بۈگۈنكى دۇنيادا كەلگۈسىگە پىلان تۈزۈش بىلەنلا قالماستىن، بەلكى ئالدىمىزدىكى ئېنىقسىزلىق يىللىرىدا ئۆزىنىڭ كوللېكتىپ مۇداپىئە مەجبۇرىيىتىگە تەييار ئىكەنلىكىنى ھەرىكىتى ئارقىلىق ئىسپاتلىشى كېرەك.
مەنبە ماقالە:
Pawlak, Julian. «Reading Germany’s Rearmament: The 2026 Military Strategy Between Ambition and Accountability». Foreign Policy Research Institute, Agust 10, 2026.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر تەتقىقاتى ئىنستىتۇتى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتمەستىن باشقا ھەرقانداق يەرگە كۆچۈرۈپ چاپلاشقا بولمايدۇ.
