ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى تەتقىقاتى
تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت
ئامېرىكا ئىستراتېگىيە ۋە خەلقئارا تەتقىقات مەركىزى (CSIS) نىڭ مۇتەخەسسىسلىرى بوننىي لىن (Bonny Lin) ۋە بىرايان ھارت (Brian Hart) تەرىپىدىن تەييارلانغان تەھلىلىي ماقالىدە، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ يېڭى دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى ۋە ئۇنىڭ خىتاي سىياسىتىدىكى ئۆزگىرىشلىرى ئەتراپلىق مۇھاكىمە قىلىنغان. 2026-يىلى 1-ئاينىڭ 23-كۈنى، ئامېرىكا دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىقى (يېقىندا «ئۇرۇش مىنىستىرلىقى» دەپ ئۆزگەرتىلگەن) دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسىنىڭ مەخپىيەتلىكى يوقىتىلغان نۇسخىسىنى ئېلان قىلدى. بۇ ھۆججەت ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ 2025-يىلىنىڭ ئاخىرىدا ئېلان قىلغان «دۆلەت بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسى» (NSS) بىلەن ماسلاشقان بولۇپ، ئىلگىرىكى ھۆكۈمەتلەرگە سېلىشتۇرغاندا ئامېرىكانىڭ مۇداپىئە مۇھىم نۇقتىلىرىدا روشەن بۇرۇلۇش بولغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
بۇ يېڭى ئىستراتېگىيەنىڭ ئەڭ دىققەت قوزغايدىغان تەرىپى شۇكى، گەرچە ئۇنىڭدا ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدا خىتاينى توسۇشنىڭ مۇھىملىقى تەكىتلەنگەن بولسىمۇ، لېكىن خىتاي مەسىلىسى ئەڭ ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇلمىغان. 2026-يىللىق دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسىدە ئامېرىكا زېمىنىنى قوغداش ۋە غەربىي يېرىم شارنىڭ بىخەتەرلىكى بىرىنچى دەرىجىلىك مۇھىم ۋەزىپە قىلىپ بېكىتىلگەن بولۇپ، خىتاينى توسۇش ئىككىنچى دەرىجىلىك ئىستراتېگىيەلىك ۋەزىپە قاتارىغا تىزىلغان. بۇ ئۆزگىرىش «مونرو تەلىماتى» نىڭ «ترامپ قوشۇمچىسى» دەپ ئاتالغان يېڭى يۈزلىنىشىگە ماس كېلىدۇ. بۇ خىل رەت تەرتىپىنىڭ ئۆزگىرىشى ئىلگىرىكى ئامېرىكا ھۆكۈمەتلىرىنىڭ، جۈملىدىن بىرىنچى نۆۋەتلىك ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ مەيدانىدىن زور دەرىجىدە پەرقلىنىدۇ. ئەستە تۇتۇشقا ئەرزىيدىغىنى شۇكى، 2018-يىلدىكى دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى خۇلاسىسىدە خىتاي ۋە رۇسىيە بىلەن بولغان ئۇزۇن مۇددەتلىك رىقابەت «ئاساسلىق مۇھىم ۋەزىپە» دەپ بېكىتىلگەن ئىدى. بايدېن ھۆكۈمىتىنىڭ 2022-يىللىق ئىستراتېگىيەسىدىمۇ خىتاي بىلەن بولغان رىقابەت يەرشارى بىخەتەرلىكىدىكى ئەڭ چوڭ خىرىس سۈپىتىدە باھالانغان، ئەمما يېڭى ھۆججەتتە بۇ تەرتىپ ئۆزگەرتىلگەن.
خىتاينىڭ ئىككىنچى ئورۇنغا چۈشۈرۈلۈشى بىلەن بىرگە، ئامېرىكا-خىتاي مۇناسىۋىتىنىڭ رامكىسىنى قايتىدىن بېكىتىش تىرىشچانلىقىمۇ كۆزگە چېلىقىدۇ. مۇداپىئە مىنىستىرلىقىنىڭ سىياسەت ئىشلىرىغا مەسئۇل ئەمەلدارى ئەلبىرىج كولبى (Elbridge Colby) نىڭ چۈشەندۈرۈشىچە، بۇ ئىستراتېگىيە «ھاجەتسىز قارشىلىشىش» نى ئاخىرلاشتۇرۇشنى مەقسەت قىلىدىغان بولۇپ، ئامېرىكا خىتاي بىلەن «مۇقىم ۋە تىنچ مۇناسىۋەت» ئورنىتىشقا تىرىشىشى كېرەكلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان. يېڭى دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى ھەتتا «خىتاي بىلەن ھۆرمەتلىك مۇناسىۋەت» ئورنىتىشنىمۇ نىشان تىزىملىكىگە قوشقان بولۇپ، خىتاي خەلق ئازادلىق ئارمىيەسى (PLA) بىلەن بولغان ھەربىي ئالاقىنى كېڭەيتىش ئارقىلىق ئىستراتېگىيەلىك مۇقىملىقنى قوللاشنى مەقسەت قىلغان. ئەگەر بۇ ئەمەلىيلەشسە، بىرىنچى نۆۋەتلىك ترامپ ھۆكۈمىتى دەۋرىدىكى ئىككى ئارمىيە ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقىنى چەكلەش يۈزلىنىشى پۈتۈنلەي تەتۈرىگە ئايلانغان بولىدۇ.
يەنە بىر دىققەت قىلىشقا ئەرزىيدىغان نۇقتا شۇكى، دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى خىتايغا قاراتقان خاتىرجەم قىلىش سىگناللىرىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان. ھۆججەتتە ئامېرىكانىڭ مەقسىتى خىتاينى بېسىۋېلىش، بوغۇش ياكى كەمسىتىش ئەمەسلىكى، شۇنداقلا خىتايدا ھاكىمىيەت ئۆزگەرتىشنى نىشانلىمايدىغانلىقى ئېنىق بايان قىلىنغان. بۇ خىل يۇمشاق پوزىتسىيە بىرىنچى نۆۋەتلىك ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ ئاخىرقى مەزگىللىرىدىكى، جۈملىدىن تاشقى ئىشلار مىنىستىرى مايك پومپېيو ھاكىمىيەت ئۆزگەرتىشنى ئىما قىلغان ۋەزىيەت بىلەن كۈچلۈك سېلىشتۇرما ھاسىل قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، 2026-يىللىق دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى خىتاينى «ئىستراتېگىيەلىك رىقابەتچى» دەپ ئاتاشتىن ساقلانغان بولۇپ، ئۇنى «دۇنيادىكى ئىككىنچى كۈچلۈك دۆلەت» دەپ تەسۋىرلىگەن، ھەتتا تەيۋەن ياكى باشقا يوشۇرۇن توقۇنۇش نۇقتىلىرىنىمۇ بىۋاسىتە تىلغا ئالمىغان.
شۇنداق بولسىمۇ، دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسىنىڭ ئاساسلىق دىققىتى «بىرىنچى ئارال زەنجىرى بويىدا كۈچلۈك مۇداپىئە توسۇقى» قۇرۇشقا مەركەزلەشكەن بولۇپ، بۇ خىتاينىڭ رايوندا ھۆكۈمرانلىق قىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ھەربىي تەييارلىقنىڭ يەنىلا كۈچلۈك ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، جەنۇبىي كورېيەنىڭ چاۋشيەنگە تاقابىل تۇرۇش مەسئۇلىيىتىنى تېخىمۇ كۆپ ئۈستىگە ئېلىشى تەلەپ قىلىنغان بولۇپ، بۇ ئارقىلىق ئامېرىكا ئارمىيەسىنىڭ خىتايغا مۇناسىۋەتلىك باشقا جىددىي ۋەزىپىلەردە تېخىمۇ جانلىق ھەرىكەت قىلىشى كۆزدە تۇتۇلغان. خۇلاسىلىگەندە، 2026-يىللىق دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى تىل جەھەتتە يۇمشاق بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە ھەربىي تەييارلىق ۋە ئىتتىپاقداشلارنى قوللاش جەھەتتە خىتايغا بولغان ھوشيارلىقنى بوشاتمىغان.
مەنبە:
Lin, Bonny, and Brian Hart. «What Does the Trump Administration’s New National Defense Strategy Say About China?» CSIS Critical Questions, 26 Jan. 2026.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر تەتقىقاتى ئىنستىتۇتى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتمەستىن باشقا ھەرقانداق يەرگە كۆچۈرۈپ چاپلاشقا بولمايدۇ.
