ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت
ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە ئىچكى ئىشلار مىنىستىرلىقى – BMI قارمىقىدىكى ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن رەسمىي تۈزۈلۈپ، 2026-يىلى ئاۋسترىيە پايتەختى ۋېنا شەھىرىدە ئېلان قىلىنغان «2025-يىللىق ئاساسىي قانۇننى قوغداش دوكلاتى» (Verfassungsschutzbericht 2025) دۆلەتنىڭ نۆۋەتتىكى ئىچكى ۋە تاشقى خەۋپسىزلىك ۋەزىيىتىنى باھالاشتىكى ئەڭ نوپۇزلۇق ۋە سىستېمىلىق ئىلمىي مەنبەلەرنىڭ بىرىدۇر. [1-بەت] مەزكۇر يىللىق دوكلات دۆلەت خەۋپسىزلىك ئاپپاراتلىرىنىڭ بىر يىللىق خىزمەت نەتىجىلىرىنى يەكۈنلەپلا قالماي، بەلكى يەنە دۆلەت دۇچ كېلىۋاتقان كۆپ مەنبەلىك تەھدىتلەرنى سىستېمىلىق شەرھلەپ بېرىش ئارقىلىق، ياۋروپانىڭ بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسىنى شەكىللەندۈرۈشتە ئىنتايىن مۇھىم ئىلمىي قىممەت يارىتىدۇ. [6- ۋە 7-بەتلەر] خەلقئارالىق داڭلىق ئىستراتېگىيەلىك تەتقىقات ئورۇنلىرىنىڭ تەتقىقاتچىلىرى ئوتتۇرىغا قويغاندەك، ئاساسىي قانۇن قوغداش كۆرسەتكۈچلىرى بىر دۆلەتنىڭ سىياسىي مۇقىملىقى ۋە ئومۇمىي خەۋپسىزلىك ئىقتىدارىنى ئۆلچەيدىغان ئەينەكتۇر. [8-بەت] مەزكۇر دوكلات دۆلەتنىڭ دېموكراتىك تۈزۈلمىسىنى، جەمئىيەتنىڭ ئەركىنلىكى ۋە ئاساسىي قانۇنلۇق ھوقۇق سىستېمىسىنى قوغداش ئاۋسترىيە جەمئىيىتىنىڭ ئەڭ تۈپ تۈۋرۈكلىرىنىڭ بىرى ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. [6-بەت] نۆۋەتتىكى خەلقئارا ۋەزىيەتنىڭ ئۆزگىرىشچانلىقى ۋە رايون خاراكتېرلىك توقۇنۇشلارنىڭ سىجىل تەرەققىياتى ئارقا كۆرۈنۈشىدە، دۆلەت خەۋپسىزلىك ئورگانلىرىنىڭ خىزمىتى كۈندىن-كۈنگە مۇرەككەپلىشىۋاتقان خىرىسلارغا دۇچ كەلمەكتە. [6-بەت] بولۇپمۇ رەقەملىك بوشلۇقتىكى رادىكاللىشىش يۈزلىنىشى، تور تېخنىكىلىرىنى مەنپەئەت تەرەپدارلىرىنىڭ ئاكتىپ ئىشلىتىشى دۆلەت بىخەتەرلىكى ئۈچۈن جىددىي تاقابىل تۇرۇش تەدبىرلىرىنى تەلەپ قىلماقتا. [6-بەت]
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN دۆلەتنىڭ دېموكراتىك ئەركىنلىكى ۋە خەلقنىڭ تىنچلىقىنى قوغداش ئۈچۈن، بىر تەرەپتىن ئالدىنى ئېلىش مېخانىزمى بولغان ئالدىن ئاگاھلاندۇرۇش سىستېمىسىنى، يەنە بىر تەرەپتىن خەۋپ-خەتەرنى توسۇش جىددىي ھەرىكەت سىستېمىسىنى ئۆزئارا ماسلاشتۇرۇپ مەشغۇلات ئېلىپ بارىدۇ. [8-بەت] مەزكۇر يىللىق دوكلات ئاشكارىلىق بىلەن مەخپىيەتلىك ئوتتۇرىسىدىكى زۆرۈر تەڭپۇڭلۇقنى ساقلىغان ئاساستا، ئاۋسترىيە خەلقىگە دۆلەت خەۋپسىزلىكىنىڭ ئەمەلىي ئەھۋالى ھەققىدە ئەتراپلىق مەلۇمات بېرىدۇ. [18-بەت] يەر شارى خاراكتېرلىك رەقەملىك ئۆزگىرىشلەر دۆلەت چېگرا لىنىيەلىرىنى سۇسلاشتۇرۇۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە، دۆلەت بىخەتەرلىكىنى قوغداش پەقەت خەلقئارالىق ھەمكارلىق ۋە جەمئىيەت بىر گەۋدىلەشكەن ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى ئارقىلىقلا مۇۋەپپەقىيەت قازىنىدۇ. [18-بەت]
بۇ تەتقىقات ماقالىسىدە، بىز ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان مەزكۇر دوكلاتنىڭ ھەربىر بابى ۋە بۆلىكىنى مۇھاكىمە قىلىپ، باھالاش ئېلىپ بارىمىز. بىز ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك سىستېمىسىنىڭ قانۇنىي ئاساسلىرى، سىياسىي جەھەتتىكى ئوڭچىل، سولچىل، ھېتېرودوكىس ۋە چەت ئەل سىياسىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك رادىكال ئېقىملارنى تەھلىل قىلىمىز. شۇنداقلا، دۆلەت تاشقى ئىستىخبارات پائالىيەتلىرى تور (سىبەر) ھۇجۇملار، خەلقئارالىق قورال ئەتكەسچىلىكى ۋە يادرو قوراللىرى كېڭىيىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى ئۈستىدە توختىلىمىز.
بۇنىڭدىن باشقا، ئاۋسترىيە سىياسىي تۈزۈلمىسىنىڭ مۇھىم ئەزالىرىنى، چەت ئەل دىپلوماتىك ۋاكالەتخانىلىرىنى ۋە ئىنتايىن مۇھىم ئۇل ئەسلىھەلەرنى قوغداشتىكى ئەمەلىي تەجرىبىلەر ھەمدە ئالدىنى ئېلىش پىروگراممىلىرى جەھەتتىكى ئىلمىي ئۇسۇللار ئانالىز تېمىمىزغا ئايلىنىدۇ. ماقالىمىز يەنە مەزكۇر دوكلاتنىڭ ئۇتۇقلۇق نۇقتىلىرى ۋە تەرەققىي قىلدۇرۇشقا ئېھتىياجلىق بولغان يوشۇرۇن تەرەپلىرىنى سېلىشتۇرۇپ باھالايدۇ. ئەڭ ئاخىرىدا، ياۋروپا ۋە دۇنيا خەۋپسىزلىك ئىستراتېگىيەسىنىڭ تەرەققىيات يۈزلىنىشىگە بىرلەشتۈرۈپ خۇلاسە چىقىرىمىز.
1. ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇن قوغداش ئاپپاراتىنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە قانۇنىي نازارەت مېخانىزمى
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN، 2021-يىلى 12-ئاينىڭ 1-كۈنى «ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات قانۇنى» (Staatsschutz- und Nachrichtendienstgesetz – SNG) نىڭ يولغا قويۇلۇشى بىلەن بىرلىكتە، ھەم ساقچى كۈچىگە ئىگە دۆلەت بىخەتەرلىك تارمىقى ھەمدە پۇقرالار ئىچكى ئىستىخبارات ئورگىنى سۈپىتىدە قۇرۇپ چىقىلغان. [16- ۋە 18-بەتلەر] بۇ يېڭى ئورگان توققۇز فېدېراتسىيە ئىشتاتىدىكى فېدېراتسىيە ئىشتاتلىق دۆلەت بىخەتەرلىكى ۋە رادىكاللىققا قارشى تۇرۇش ئىدارىلىرى – LSE بىلەن زىچ ماسلىشىش تۈزۈلمىسىنى بەرپا قىلىپ، دۆلەتنىڭ ئاساسىي قانۇنلۇق پىرىنسىپلىرىنى تېررورلۇق، ئىدىيەۋى ۋە دىنىي ئاشقۇنلۇق خەۋپلىرىدىن قوغدايدۇ. [16- ۋە 17-بەتلەر] دۆلەت خەۋپسىزلىك سىستېمىسىدىكى بۇ سىستېمىلىق قۇرۇلما، ئالدىن مەلۇم قىلىش خاراكتېرلىك ئاگاھلاندۇرۇش ۋە ئەمەلىي جىددىي بىخەتەرلىك ھەرىكىتىنىڭ مۇكەممەل بىرلىشىشى ئارقىلىق خەۋپنى ئالدىن بايقاش ئىقتىدارىنى تەمىنلەيدۇ. [17-بەت]
دېموكراتىك بىر دۆلەتتە، دۆلەت خەۋپسىزلىك ئورگانلىرىنىڭ ھەرىكىتى چوقۇم قانۇنىي دۆلەت چەكلىمىسىگە ئۇيغۇن كېلىشى كېرەك. شۇڭلاشقا، ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇن قوغداش ئورگانلىرىنىڭ بارلىق پائالىيەتلىرى بىر نەچچە قاتلاملىق مۇستەقىل نازارەت ئاستىغا ئېلىنغان. [19-بەت] بۇ سىستېمىنىڭ ئەڭ مۇھىم يادرولۇق كۆزەتچىسى ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە ئىچكى ئىشلار مىنىستىرلىقى – BMI قارمىقىدىكى، ئەمما تۈپ ھوقۇقى بويىچە پۈتۈنلەي مۇستەقىل ۋە بۇيرۇق قوبۇل قىلمايدىغان مۇستەقىل قانۇنىي قوغداش ۋە نازارەت كومىتېتى – RSB دۇر. [19-بەت] مەزكۇر كومىتېت يوشۇرۇن ئاخبارات توپلاش، رەقەملىك نازارەت قىلىش پائالىيەتلىرىنىڭ پۇقرالارنىڭ ئاساسىي كىشىلىك ھوقۇق-مەنپەئەتلىرىگە دەخلى-تەرۇز قىلماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىپ، ئاساسىي قانۇن قوغداش پائالىيەتلىرىنىڭ قانۇنىيلىقىنى بىرىنچى لىنىيەدە قوغدايدۇ. [19- ۋە 20-بەتلەر]
2025-يىلىنىڭ كۈز ئايلىرىدا كۈچكە ئىگە بولغان يېڭى قانۇن تۈزىتىش كىرگۈزۈش لايىھەسى بويىچە، ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە مەمۇرىي سوت مەھكىمىسى – BVwG ئاساسىي قانۇن قوغداش سىستېمىسىنىڭ ئاخبارات تەكشۈرۈش ھەرىكەتلىرىنى سوت مەھكىمىسى جەھەتتىن كونترول قىلىدىغان مۇھىم رولغا ئىگە قىلىنغان. [21-بەت] ئالاھىدە ئېنىقلانغان خەۋپ تۈرلىرى دائىرىسىدە، يۇقىرى خەۋپ دەرىجىسىدىكى گۇمانلىق كىشىلەرگە قارىتا يولغا قويۇلىدىغان رەقەملىك ئالاقە نازارەت پائالىيەتلىرى پەقەت مۇستەقىل قانۇنىي قوغداش ۋە نازارەت كومىتېتى – RSB نىڭ رۇخسىتى ۋە ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە مەمۇرىي سوت مەھكىمىسى – BVwG نىڭ سوت مەھكىمىسى خاراكتېرلىك تەستىقى بىلەنلا ئىجرا قىلىنىدۇ. [21- ۋە 22-بەتلەر] بۇ مېخانىزم پۇقرالارنىڭ رەقەملىك ئالاقە مەخپىيىتىنى قوغداش بىلەن دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئېھتىياجىنى ماسلاشتۇرىدۇ.
بۇ بىر قاتلاملىق مەشغۇلات سىستېمىسىدىن سىرت، سىستېمىلىق سىرتقى نازارەت يەنە ئاۋسترىيە پارلامېنتى تەرىپىدىن ئون يىللىق ۋەزىپە مۇددەت ئۆتەش بىلەن سايلىنىدىغان بەش ئەزالىق مۇستەقىل ئاساسىي قانۇن قوغداش نازارەتچىلىك كومىتېتى تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلىدۇ. [20-بەت] بۇ كومىتېت ئورگاننىڭ تۈزۈلمە خاراكتېرلىك خىزمەتلىرى، خادىملار قۇرۇلمىسى ۋە مەنبە سەپلىمىلىرىنى تەكشۈرۈپ، پارلامېنت، ئىچكى ئىشلار مىنىستىرى ۋە ئاممىغا يىللىق دوكلات سۇنىدۇ. [20- ۋە 21-بەتلەر] ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇنىنىڭ 52-ماددىسى بويىچە سۇنۇلغان سوئال-جاۋاب ھوقۇقلىرى، ئائىلىۋى ئىشلار پارلامېنت كومىتېتى قارمىقىدىكى دائىمىي كىچىك كومىتېتنىڭ مەخپىي يىغىنلىرى پارلامېنت نازارىتىنى سىستېمىلىق كاپالەتلەندۈرىدۇ. [21-بەت] ئاخىرىدا، دۆلەتلىك سانلىق مەلۇمات قوغداش ئىدارىسى، پۇقرالار نازارەتچىسى ۋە ھېسابات تەكشۈرۈش مەھكىمىسى قاتارلىق ئاپپاراتلار ئورگاننىڭ مالىيە ۋە سىستېما مەشغۇلاتىنى ئومۇميۈزلۈك كۆزىتىپ تۇرىدۇ. [21-بەت]
2025-يىلى يازدا ماقۇللانغان «ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات قانۇنى» (SNG) يېڭى تۈزىتىش لايىھەسىنىڭ يادرولۇق يېڭىلىقى يۇقىرى خەۋپلىك گۇمانلىق كىشىلەرنى تېلېفون ۋە رەقەملىك ئالاقە ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق نازارەت قىلىش مېخانىزمىنى بەرپا قىلىشتۇر. [21-بەت] بۇ نازارەت مېخانىزمى ئېغىر جىنايەتلەر يۈز بېرىشتىن ئىلگىرىلا ئۇلارنىڭ ئالدىنى ئېلىش پۇرسىتى يارىتىپ بېرىدۇ. [21- ۋە 22-بەتلەر] تۈزىتىلگەن ماددىلار بويىچە، رەقەملىك ئەپلەر ئارقىلىق يوللانغان ئۇچۇرلار پۈتۈنلەي نازارەت قىلىنىپ، زامانىۋىلاشقان سىستېما ئاستىدا تۈر تۈرى بويىچە كونترول قىلىنىدۇ، بۇ جەرياندا كەسپىي سىر ساقلىغۇچىلارنىڭ ھوقۇقىمۇ يۇقىرى قوغدىلىدۇ. [22-بەت] بۇ جەريان ئۈچ باسقۇچلۇق بولۇپ، ئالدى بىلەن تور دۇنياسىدىكى ئوچۇق مەنبەلەرنى كۆزىتىش (OSINT) ئارقىلىق رادىكاللىشىش ئالامەتلىرى بايقىلىدۇ، ئاندىن باشقا دەسلەپكى تەكشۈرۈش ھوقۇقلىرى ئىشلىتىلىدۇ، ئەڭ ئاخىرىدا خەۋپ يۇقىرى بولغاندا سوت مەھكىمىسى تەستىقى بىلەن تولۇق ئالاقە نازارىتى ئېلىپ بېرىلىدۇ. [22-بەت]
2. ئوڭچىل رادىكاللىق: ئەنئەنىۋى ئوڭچىللىق، يېڭى ئوڭچىللىق ۋە تېزلەتكۈچى ئېقىملار
ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇن قوغداش سىستېمىسىدىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ قەدىمىي تەھدىتلەرنىڭ بىرى بولغان «ئوڭچىل رادىكاللىق» (Rechtsextremismus – REX)، ئىرقىي كەمسىتىش، ياتلارغا ئۆچمەنلىك قىلىش، يەھۇدىيلارغا ۋە ئىسلام دىنى مۇخلىسلىرىغا قارشى تۇرۇش، تاشقى دۇنيادىن كەلگەن كۆچمەنلەرنى چەتكە قېقىش سىستېمىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئورتاق سىياسىي قاراشلارنىڭ يىغىندىسىدۇر. [24-بەت] بۇ ئېقىملار دېموكراتىك لىبېرال دۆلەتنىڭ بارلىق پىرىنسىپلىرىنى رەت قىلىپ، جەمئىيەتتە تەڭسىز ئورۇن بېكىتىش تۈزۈلمىسىنى بەرپا قىلىشقا ئۇرۇنىدۇ ھەمدە زۆرۈر تېپىلغاندا كۈچ ۋە زورلۇق ئىشلىتىشتىنمۇ باش تارتمايدۇ. [24-بەت] بۇ گۇرۇپپىلار بارلىق ئىنسانلارنىڭ تەڭ ھوقۇقلۇق بولۇشتىن ئىبارەت ئاساسىي پۇقراۋى قىممىتىنى ئىنكار قىلىپ، جەمئىيەتلىك تۈزۈلمىگە ئۈزلۈكسىز زەربە بېرىدۇ. [24-بەت]
دوكلاتتا شەرھلەنگەن «ئەنئەنىۋى ناچار ئوڭچىللىق» (Alte Rechte) سىستېمىسى، تارىختىكى ناتسىست گېرمانىيەسىنىڭ سىياسىي غايىلىرىنى پۈتۈنلەي قوللاپ، دېموكراتىيەنى زوراۋانلىق ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق يوقىتىشنى كۆزلەيدۇ. [24-بەت] بۇ كونا ئوڭچىل تەشكىلاتلار ياتلارغا بولغان غەزەپ ۋە يەھۇدىي دۈشمەنلىكىنى تارقىتىشتا ئىنتايىن قورقۇنچلۇق قوراللار بىلەن بىرلىشىش مايىللىقىغا ئىگە. [24-بەت] 2025-يىلى كۈزدە ئۆتكۈزۈلگەن ئۆي تەكشۈرۈش ھەرىكەتلىرىدە، كونا ئوڭچىللارنىڭ يادرولۇق يېتەكچىلىرىنىڭ ئۆيلىرىدىن ناتسىست دەۋرىگە ئائىت بۇيۇملار، زور مىقداردىكى ئوق-دورىلار ۋە دۆلەت تەرىپىدىن چەكلەنگەن ئېغىر تىپتىكى ئۇرۇش قوراللىرى تېپىلغان. [24-بەت] شۇنداقلا، تېرىلەر كېپىكى (Skinheads) دەۋرىگە ئوخشاپ كېتىدىغان ئوڭچىل ياشلار شايكىلىرىنىڭ قايتىدىن بېشىنى كۆتۈرۈشى، بولۇپمۇ يەھۇدىيلار، جىنسىي ئاز سانلىقلار ۋە سولچىل سىياسىي پائالىيەتچىلەرگە جىددىي تەھدىت سېلىۋاتقانلىقى يېقىنقى ئەندىشىلەردۇر. [24- ۋە 37-بەتلەر]
بۇ گۇرۇپپىلارنىڭ ئۆزئارا تور بەرپا قىلىش سىستېمىسى خەلقئارالىق پائالىيەتلەر بىلەن باغلانغان. ئاۋسترىيەنىڭ دۆلەت سىرتىدىكى، مەسىلەن، ۋېنگىرىيەنىڭ پايتەختى بۇداپېشتتا ئۆتكۈزۈلىدىغان «شەرەپ كۈنى» دەپ ئاتالغان ناتسىستلارنى ئەسلەيدىغان خاتىرىلەش پائالىيەتلىرى ياۋروپادىكى بارلىق ئوڭچىل رادىكاللارنىڭ تۈگۈنى ھېسابلىنىدۇ. [24-بەت] بۇ يەرگە ئاۋستىرىيەدىنمۇ نۇرغۇنلىغان ئوڭچىل رادىكال ياشلار بېرىپ، ئۆزئارا ئالاقە تورى بەرپا قىلىدۇ. [24-بەت] بۇنىڭدىن سىرت، تەنتەربىيە ۋە چېنىقىش يىغىلىشلىرى ياشلارنى تارتىدىغان يەنە بىر مۇھىم ۋاسىتە بولۇپ، چېخىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن «پەزىلەت ۋە شەرەپ IV» (Virtus et Honor IV) ناملىق پائالىيەت ياۋروپانىڭ نۇرغۇن دۆلەتلىرىدىن كەلگەن ئوڭچىل گۇرۇپپىلارنى چېنىقىش باھانىسىدە بىر يەرگە ئەكەلگەن. [24-بەت]
يەنە بىر تەرەپتىن، «يېڭى ئوڭچىللىق» (Neue Rechte) ئېقىمى ئۆزىنى ناتسىست پائالىيەتلىرىدىن يىراق كۆرسىتىشكە ئۇرۇنىدىغان، ئەمما ماھىيەتتە ئىنتايىن مۇرەككەپ بولغان سىستېمىلىق ئىسيانچى تۈزۈلمىدۇر. [37-بەت] ئاۋستىرىيەدىكى بۇ يېڭى ئوڭچىللىقنىڭ بىرىنچى ۋەكىلى «ئاۋسترىيە كىملىك ھەرىكىتى» (Identitäre Bewegung Österreich – IBÖ) بولۇپ، ئۇلار مىللىي بىرلىكنى بۇزىدىغان، ئىنسانلارنى كېلىپ چىقىشى بويىچە چەتكە قاقىدىغان «ئېتنوپلورالىزم» ئىدىيەسىنى يېڭى سۆزلەر ئاستىدا تەرغىب قىلىدۇ. [37-بەت] ئۇلار تاراتقۇلارغا بېكىتكەن «مەجبۇرىي كۆچۈرۈش» (Remigration)، «نوپۇس ئالماشتۇرۇش» ياكى «دېموكراتىيە تەقلىدچىلىكى» دېگەندەك سۆزلەر سىستېمىلىق تەشۋىقاتلارنىڭ ئاساسىدۇر. [37-بەت] بۇ ھەرىكەتنىڭ باش يېتەكچىسى مارتېن سېلنېر (Martin Sellner) تەرىپىدىن تەشكىللەنگەن «مەجبۇرىي كۆچۈرۈش باشلىقلار يىغىنى» ياۋروپادا يېڭى بىر سىياسىي تۈزۈلمە يارىتىشنى نىشانلىغان. [37-بەت]
نۆۋەتتىكى خەۋپسىزلىك مەنزىرىسىدە، تور دۇنياسىدىكى ئىنتايىن قورقۇنچلۇق رادىكال ئوڭچىل تېررورلۇق سىستېمىسى «تېزلەتكۈچى ئېقىم» (Accelerationism) ئالاھىدە تىلغا ئېلىنىدۇ. [37-بەت] بۇ ئېقىمنىڭ تۈپ مەقسىتى جەمئىيەت تۈزۈلمىسىنى ۋە دېموكراتىيەنى سىستېمىلىق قوراللىق ھۇجۇملار، زەربىلەر ۋە تېررورلۇق پائالىيەتلىرى ئارقىلىق پۈتۈنلەي پاچاقلاپ تاشلاشتۇر. [37-بەت] ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ پائالىيەتلىرىنى رەقەملىك دۇنيادىكى ئويۇن گۇرۇپپىلىرى، تېلېگرامما قاناللىرى ئارقىلىق رەتلەپ، يالغۇز قالغان ياشلارنى جەلپ قىلىشقا ئىشلىتىدۇ. [37-بەت] بۇ رەقەملىك دۇنيادا ئاياللارغا نەپرەت قىلىش (Misogynie) ۋە جەمئىيەتتىن نەپرەتلىنىش بىر يەرگە جەم قىلىنغان. [37-بەت]
2025-يىللىق سىستېمىلىق ئانالىزلار كۆرسىتىدۇكى، ئاۋستىرىيەدە ئوڭچىل رادىكال جىنايەت ۋە قىلمىشلار جىددىي تەرەققىي قىلغان. 2025-يىلى جەمئىي 1986 قېتىم سىياسىي ئوڭچىل تۈستىكى ۋەقە تىزىمغا ئېلىنغان بولۇپ، بۇ 2024-يىلدىكى 1486 ۋەقەگە سېلىشتۇرغاندا پۈتۈنلەي %33.6 لىك ئېشىش دېمەكتۇر. [43-بەت] يەرلىك بىخەتەرلىك دائىرىلىرى جەمئىي 3053 سىياسىي جىنايى قىلمىش ئۈستىدىن ئەرز سۇنغان، بۇ تۈردىكى ۋەقەلەرنىڭ ئۈچتىن بىرىدىن كۆپرەكى، يەنى %32.2 ى پۈتۈنلەي تور دۇنياسىدا ئېلىپ بېرىلغان. [43-بەت] بۇ خىل سىستېمىلىق جىنايەتلەر سەۋەبىدىن 1518 ئادەم سوراققا تارتىلغان بولۇپ، تەكشۈرۈش جەريانىدا 277 قېتىم چوڭ تىپتىكى ئۆي ئاختۇرۇش ئېلىپ بېرىلغان، جەمئىي 75 قېتىم قولغا ئېلىش ئىجرا قىلىنغان. [43-بەت]
3. ھېتېرودوكىس رادىكاللىق: دۆلەت ھوقۇقىنى ئىنكار قىلىش ۋە ئالتېرناتىپ تاراتقۇلارنىڭ رولى
شۇنچە كۆپ مۇرەككەپ ئېقىملار ئارىسىدا يېڭىدىن ئوتتۇرىغا چىققان «ھېتېرودوكىس رادىكاللىق» (Heterodoxer Extremismus – HEX)، كونا سىياسىي بۆلۈنۈش بولغان سولچىل ياكى ئوڭچىل تۈزۈلمىلەرگە پۈتۈنلەي باغلانمايدىغان، تۈپتىن پەرقلىق باشقا يېڭى بىر ئىدىيەۋى خىرىستۇر. [49-بەت] بۇ ھەرىكەت تاجىسىمان ۋىرۇس (COVID-19) چەكلىمىلىرىگە قارشى تۇرۇش داۋامىدا شەكىللەنگەن بولۇپ، دۆلەت ۋە جەمئىيەت سىستېمىسىنى پۈتۈنلەي يوقىتىش، دۇنيانى بىر يەھۇدىي يېتەكچىلىكىدىكى يوشۇرۇن دۇنياۋى كۈچ باشقۇرۇۋاتىدۇ دېگەن خام خىياللارنى تەرغىب قىلىدۇ. [49-بەت] بۇ ئىجتىمائىي ئاشقۇنلۇق كىشىلەرنىڭ ئۆزلىرىنى «ئويغانغان سىستېما» دەپ ھېس قىلىپ، دۆلەت تۈزۈلمىسىدىن پۈتۈنلەي ئايرىلىپ چىقىش تۇيغۇسىدىن كېلىپ چىقىدۇ. [49-بەت]
مەزكۇر جەمئىيەت دائىرىسىدە يەر ئالغان «دۆلەتنىڭ قانۇنىي ھوقۇقىنى رەت قىلغۇچىلار» (Staatsverweigerer) ۋە دۆلەتنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئىنكار قىلىدىغان كىشىلەر ئۆزلىرىنى دۆلەت قانۇنى سىرتىدىكى ئەركىن پۇقرالار دەپ قارايدۇ. [49-بەت] بۇلار ئاۋسترىيەنىڭ بارلىق ئاساسىي قانۇن ۋە باشقۇرۇش ئاپپاراتلىرىنى ئىنكار قىلىپ، يالغان ۋە ئۆزلىرى تەرىپىدىن ياسالغان پاسپورت ۋە كىملىكلەر بىلەن ھەرىكەت قىلىدۇ. [49-بەت] بۇ گۇرۇپپىلار يەنە ئۆزلىرى قۇرغان «پىرۇسسىيە فېدېراتسىيە ئىشتاتى» (Bundesstaat Preußen) دەپ ئاتالغان يالغان سىياسىي تۈزۈلمىلەرنى تەشۋىق قىلىپ، سىستېمىلىق سېمىنارلار ئارقىلىق پۇل يىغىدۇ. [51-بەت] ئۇلار يەرلىك ھۆكۈمەت ۋە سوت مەھكىمىلىرىگە يالغان، رەسمىي بولمىغان قانۇنىي خەتلەرنى يېزىش ئارقىلىق خىزمەتلەرنى پالەچ قىلىشقا ئۇرۇنىدۇ. [51-بەت]
بۇ ھېتېرودوكىس رادىكاللىق پائالىيەتلىرىنىڭ كۈچىيىشىگە ياردەم بېرىۋاتقان يەنە بىر مۇھىم سۇپا «ئالتېرناتىپ رەقەملىك تاراتقۇلار» (Alternativmedien) دۇر. [51-بەت] بۇ تاراتقۇلار جەمئىيەتتە بار بولغان رەسمىي، قانۇنىي تاراتقۇلارنى «يالغانچىلار تاراتقۇسى» دەپ كۆرسىتىپ، پۈتۈنلەي يالغان خەۋەرلەر ۋە رۇسىيە تەرەپدارى بولغان تەپسىلاتلارنى ھەقسىز تېلېگرامما يۆنىلىشلىرى ئارقىلىق ياشلارغا يەتكۈزىدۇ. [51-بەت] ئاۋستىرىيەدە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان «AUF1» ناملىق رەقەملىك تېلېۋىزىيە قانىلى 300 مىڭغا يېقىن تېلېگرامما ئەگەشكۈچىسىگە ئىگە بولۇپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئۈچۈن چوڭ رەقەملىك خەتەردۇر. [51-بەت] بۇنىڭدىن باشقا، «Report24»، «RTV»، «Info-DIREKT» ۋە «Der Status» قاتارلىق سۇپىلار ئارقىلىق ئىجتىمائىي تۈزۈمگە قارشى نەپرەت تەرغىب قىلىنىدۇ. [51-بەت]
بۇ گۇرۇپپىلار تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلغان بىر سىستېمىلىق جىنايەت ۋە ۋەقە مىسالىدا، تىرول (Tirol) فېدېراتسىيە ئىشتاتىدا پائالىيەت ئېلىپ بارغان بىر ئاكتىپ پائالىيەتچى، يەرلىك مەمۇرىي تارماقلارغا UCC (ئامېرىكا سودا قانۇنى) بويىچە يالغان جازا يۈرگۈزۈش خەتلىرىنى يوللاپ، ئوقۇغۇچىلارنىڭ ۋاكسىنا ئەملىشىگە ۋە ماسكا تاقىشىغا قارشى تۇيۇقسىز ئىجتىمائىي قالايمىقانچىلىق چىقارغان. [56-بەت] ئۇ دۆلەتكە يالغان ھۆججەتلەرنى سۇنۇش ۋە مەمۇرلارنى تەھدىت قىلىش قىلمىشلىرى سەۋەبىدىن ساقچى تەرىپىدىن قارشىلىققا دۇچ كېلىپ، ئۆيى تەكشۈرۈلگەندىن كېيىن تۇتقۇن قىلىنغان. [56-بەت]
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان بىر يىللىق پائالىيەت يەكۈنلىرىگە ئاساسلانغاندا، 2025-يىلى دۆلەتنىڭ چېكىنىشنى رەت قىلىش سىستېمىسى بويىچە جەمئىي 26 چوڭ جىنايى ۋەقە تىزىمغا ئېلىنغان. [60-بەت] بۇ ۋەقەلەرنىڭ كۆپىنچىسى، يەنى پۈتۈنلەي %50 ى كارىنتىيە (Kärnten) فېدېراتسىيە ئىشتاتى زېمىنىدا يۈز بەرگەن بولۇپ، تەكشۈرۈش بىلەن 28 جىنايەتچى ئېنىقلىنىپ، سوت مەھكىمىسىگە تاپشۇرۇلغان. [60-بەت] بۇ سانلىق مەلۇماتلار دۆلەت تۈزۈمىنى ئىنكار قىلىش قىلمىشلىرىنىڭ يوشۇرۇن ھالەتتە تەرەققىي قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
4. سولچىل رادىكاللىق: ئىدىيەۋى بۆلۈنۈش ۋە ئاكتىپلىق تىپلىرى
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىكى سىستېمىسىدىكى يەنە بىر قۇتۇپ «سولچىل رادىكاللىق» (Linksextremismus – LEX) بولۇپ، ئۇلار ئىجتىمائىي كاپىتالىستىك تۈزۈمنى پۈتۈنلەي يوقىتىپ، ئىجتىمائىي باراۋەرلىك تۈزۈمىنى قۇرۇپ چىقىشنى نىشانلايدۇ، بۇ يولدا دۆلەتنىڭ مەۋجۇت پىرىنسىپلىرى ۋە قوراللىق ساقچى قىسىملىرىنى رەت قىلىدۇ. [63-بەت] ئاۋستىرىيەدىكى بۇ يۆنىلىش ئىككى سىستېمىلىق تارماققا بۆلۈنگەن بولۇپ، بىرىنچىسى تىنچراق دەپ قارىلىدىغان ماركسىست-لېنىنىست ياكى تروتسكىست سىستېمىلار، ئىككىنچىسى بولسا زوراۋانلىقنى يۇقىرى دەرىجىدە قوللايدىغان «مۇستەقىل ئانارخىستلار ھەرىكىتى» (Autonome Anarchisten) دۇر. [63-بەت] ئاساسىي قانۇننى قوغداش جەھەتتىن ئەڭ خەتەرلىك ھەرىكەت دەل مانا بۇ ئانارخىستلار تۈزۈلمىسى دەپ باھالىنىدۇ. [63-بەت]
بۇ سولچىل رادىكال پائالىيەتچىلەر دۆلەت ئاپپاراتلىرىغا، جەمئىيەت بىخەتەرلىك ساقچى كۈچلىرىگە قارشى تۇرۇپ، يېقىنقى مەزگىللەردە يەر شارى خاراكتېرلىك تېمىلارنى ئۆز پائالىيەتلىرىگە ئىشلىتىش سىستېمىسىنى كۈچەيتكەن. [65-بەت] ياۋروپادىكى باشقا سولچىل تەشكىلاتلار بىلەن بىرلىشىپ، ساقچى قىسىملىرىنى دۈشمەن دەپ جاكارلايدۇ. [65-بەت] شۇنداقلا، يېقىنقى ئېكولوگىيە ۋە كىلىمات كىرىزىسى مەسىلىلىرىنى كاپىتالىزمغا زەربە بېرىشنىڭ قورالىغا ئايلاندۇرۇپ، ئىنتايىن مۇھىم شىركەتلەرنىڭ دەرۋازىلىرىنى توسۇش پائالىيەتلىرى بىلەن يېڭى رادىكال كۈچ ياراتماقتا. [65-بەت]
2025-يىلى يولغا قويۇلغان بىر قىسىم چوڭ ۋەقەلەر قاتارىدا، ياز پەسلىدىكى زالزبۇرگ مۇزىكا فېستىۋالىدا ئېلىپ بېرىلغان تۇيۇقسىز قالايمىقانچىلىق چىقىرىش پائالىيىتى سىياسىي جەھەتتىن كۈچلۈك شاۋقۇن پەيدا قىلغان. [65-بەت] بۇنىڭدىن باشقا، ئاۋسترىيە دۆلەتلىك رادىيو-تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى كۈنىگلبېرگ بوشلۇقىغا بېسىپ كىرىپ يالغان بوياقلارنى چېچىش قىلمىشلىرى، زامانىۋى قورال زاۋۇتلىرىغا قارشى ئىش كۆرسىتىش مەقسىتىدە تىرول ۋە ۋېنادا ئېلىپ بېرىلغان زوراۋانلىق پائالىيەتلىرى ئورگانلارنى جىددىيلەشتۈرگەن. [68-بەت] بولۇپمۇ گراز (Graz) شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن ئاكادېمىكلار يىغىلىشىدىن كېيىن، يەتتە سولچىل رادىكال پائالىيەتچى بېلەتكە بىر مەسئۇل كىشىنى دۈشمەن ئوڭچىل دەپ قاراپ، يالغان پىتنە بىلەن ئىنتايىن ئېغىر زەخىملەندۈرگەن. [68-بەت] بۇ «مۈتزە ۋەقەسى» دەپ تىزىمغا ئېلىنىپ، سوت مەھكىمىسى تەرىپىدىن تەكشۈرۈلگەن. [68-بەت]
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان بىر يىللىق تەكشۈرۈش يەكۈنلىرىگە قارىغاندا، 2025-يىلى دۆلەت زېمىنىدا سولچىل رادىكاللىق بىلەن مۇناسىۋەتلىك جەمئىي 136 قېتىم ۋەقە يۈز بەرگەن بولۇپ، بۇ 2024-يىلدىكى 214 ۋەقەگە سېلىشتۇرغاندا %36.4 لىك يېنىك سىستېمىلىق تۆۋەنلەشنى كۆرسىتىدۇ. [73-بەت] ئەمما ساقچى ئورگانلىرى تەرىپىدىن جەمئىي 243 جىنايى قىلمىش بېكىتىلگەن، بۇنىڭ ئىچىدە جەمئىي ئالتە قېتىم تۇيۇقسىز ئۆي تەكشۈرۈش ۋە 24 تۇتقۇن ھەرىكىتى بار. [73-بەت] سىستېمىلىق باھالاشلارغا قارىغاندا، سولچىلارنىڭ يىغىلىش تۈگۈنى يەنىلا دۆلەت پايتەختى ۋېنا شەھىرى بولۇپ تۇرماقتا. [73-بەت]
5. چەت ئەل گۇرۇپپىلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك رادىكاللىق: تۈركىيە مەنبەلىك توقۇنۇشلار ۋە دۆلەت ھالقىغان لىنىيەلەر
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك مەنزىرىسىدىكى خەۋپ كۆرسەتكۈچلىرىنىڭ يەنە بىر مۇھىم تەشكىلىي قىسمى «چەت ئەل گۇرۇپپىلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك رادىكاللىق» (Auslandsbezogener Extremismus) دۇر. [78-بەت] بۇ سىستېمىلىق خەۋپ تۈرى ئۆز غايىسى ۋە كۈچ تۈزۈلمىسىنى دۆلەت سىرتىدىكى سىياسىي ۋە رايون خاراكتېرلىك توقۇنۇشلارغا باغلايدىغان پائالىيەتلەرنى كۆرسىتىدۇ. [78-بەت] بۇ كىشىلەر ئاۋستىرىيەنى ئۆزلىرى ئۈچۈن تىنچ پاناھلىنىش بوشلۇقى دەپ بېكىتىپ، ئۆز ۋەتىنىدىكى قوراللىق كۈرەشنى ياۋروپادىن تۇرۇپ پىلانلايدۇ، پۇل يىغىدۇ ۋە ياشلارنى قوراللىق تەشكىلاتلارغا كىرىشكە دەۋەت قىلىدۇ. [79-بەت] ئاۋستىرىيەدە پائالىيەت قىلىدىغان چەت ئەل گۇرۇپپىلىرى كۆپىنچە تۈركىيە تاشقى سىياسىتى بىلەن باغلانغان. [79-بەت]
بۇ چەت ئەل گۇرۇپپىلىرى ئارىسىدا ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ تېررورلۇق تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلگەن كۇردىستان ئىشچىلار پارتىيەسى – PKK بىرىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. [79-بەت] ئۇنىڭدىن سىرت، سوتسىيالىستىك يۆنىلىشتىكى زوراۋان چەت ئەل تەشكىلاتى بولغان ئىنقىلابىي خەلق ئازادلىق پارتىيەسى/فىرونتى – DHKP/C ۋە تۈركىيەنىڭ مىللەتچىلىك ئىستراتېگىيەسىگە باغلانغان، ئاۋسترىيە قانۇنى بويىچە بىر بېكىتىلگەن نىشانى بولغان مىللەتچى بىر ھەرىكەت، يەنى كۈلرەڭ بۆرىلەر (Graue Wölfe) تەشكىلاتى باردۇر. [79-بەت] بۇ گۇرۇپپىلارنىڭ ئاۋسترىيە جەمئىيىتىدە ئۆزئارا زوراۋانلىق ئېلىپ بېرىشى دۆلەت تىنچلىقىنى ئېغىر بۇزۇۋاتقان ئامىلدۇر. [79-بەت] ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇنى قارمىقىدىكى بەلگىلەر قانۇنى بويىچە، بۇ ئۈچ تەشكىلاتنىڭمۇ كىملىك بەلگىلىرىنى ئاۋسترىيە زېمىنىدا ئىشلىتىش پۈتۈنلەي چەكلەنگەن. [79-بەت]
2025-يىلىنىڭ تارىخىي تەرەققىياتىدا كۇردىستان ئىشچىلار پارتىيەسى – PKK يېتەكچى ئورگىنى تەرىپىدىن چىقىرىلغان، قوراللىق كۈرەشنى پۈتۈنلەي توختىتىش ۋە تەشكىلاتنى تارقىتىۋېتىش قارارى ئىنتايىن چوڭ بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى ھېسابلىنىدۇ. [79-بەت] تۈركىيە مىللەتچى ھەرىكەت پارتىيەسى – MHP يېتەكچىسى دەۋلەت باھچەلىنىڭ باياناتىدىن كېيىن، كۇردىستان ئىشچىلار پارتىيەسى – PKK نىڭ بىرىنچى رەھبىرى ئۆجالان تەرىپىدىن چىقىرىلغان بۇ چاقىرىق بويىچە، تەشكىلات 2025-يىلى 12-ئاپرېلدا رەسمىي بايانات ئېلان قىلىپ، قوراللارنى تاپشۇرۇش جەريانىنى باشلىغان. [79-بەت] ئاۋستىرىيەدىكى كۇرد جەمئىيەتلىرى بىرلىكى (FEYKOM) بۇ قەدەمنى ئاكتىپ قوللىغان بولسىمۇ، ئەمما بۇ سىستېمىلىق جەريان تېخى تولۇق ئاخىرلاشقىنى يوق. [79-بەت]
يەنە بىر تەرەپتىن، ئىنقىلابىي خەلق ئازادلىق پارتىيەسى/فىرونتى – DHKP/C ياشلارنى يېڭىدىن قوراللىق رادىكال سىستېمىغا سۆرەپ كىرىش ئۈچۈن دۆلەت سىرتىدىكى يازلىق چېنىقىش لاگېرلىرىنى تەشكىللەشنى داۋاملاشتۇرغان. [79-بەت] بولۇپمۇ ئۇلارنىڭ رەقەملىك سۇپا سۈپىتىدە ئىشلىتىدىغان مۇزىكا گۇرۇپپىسى «Grup Yorum» ئارقىلىق پائالىيەت ئېلىپ بېرىپ، ياشلار ئارىسىدا كۈچلۈك تەشۋىقات تەشكىل قىلغان. [79-بەت] شۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە، كۈلرەڭ بۆرىلەر رادىكاللىرىمۇ رەقەملىك تاراتقۇلاردا ئۆز بەلگىلىرىنى كۆرسىتىشنى توختاتمىغان. [79-بەت]
2025-يىللىق يىللىق دوكلات كۆرسەتكۈچى بويىچە، چەت ئەل سىياسىتى بىلەن باغلانغان ۋەقەلەرنىڭ جەمئىي سانى 153 قېتىم بولغان، بۇ 2024-يىلدىكى 224 ۋەقەگە قارىغاندا %31.7 ئازايغان. [91-بەت] بىراق جىنايى ئىشلار دائىرىسى بويىچە جەمئىي 227 جىنايى قىلمىش ئەرز قىلىنغان بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە جەمئىي ئالتە ئۆي تەكشۈرۈش ۋە بىر تۇتقۇن ھەرىكىتى بار. [91-بەت] ۋەقەلەرنىڭ كۆپ قىسمى ئوتتۇرا شەرق كىرىزىسى بىلەن باغلانغان بولۇپ، كۆپ ساندىكى قىلمىشلار بەلگىلەر قانۇنى ۋە ئۆچمەنلىك ئىپادىلەش جىنايەتلىرى بىلەن سوت مەھكىمىسىدە بىر تەرەپ قىلىنغان. [91-بەت]
6. ئىسلامىي رادىكاللىق ۋە تېررورلۇق: تېررورلۇق تورى، يېڭى تەھدىتلەر ۋە تاشقى ئامىللار
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئۈچۈن بىرىنچى دەرىجىلىك ۋە ئەڭ جىددىي رەقەملىك خەتەر ئېلىپ كەلگۈچى ساھە «ئىسلامىي رادىكاللىق ۋە تېررورلۇق» (Islamistischer Extremismus und Terrorismus) تۈزۈلمىسىدۇر. [95- ۋە 98-بەتلەر] بۇ رادىكاللىق دىننى سىياسىي قورالغا ئايلاندۇرۇپ، ئاۋسترىيە جەمئىيىتىنىڭ لىبېرال سىستېمىسىنى پۈتۈنلەي ئاغدۇرۇپ تاشلاپ، دىنىي جازا سىستېمىسى بولغان شەرىئەت تۈزۈلمىسىنى دۆلەت دەرىجىسىدە مەجبۇرىي ئورنىتىشنى كۆزلەيدۇ. [95-بەت] بۇ مۇرەككەپ ساھە ئاكتىپلىق دەرىجىسى بويىچە جىھادچىلار، سەلەفىيلەر ۋە لېگالىستلار (قانۇنىي يول بىلەن ھەرىكەت قىلغۇچىلار) دەپ ئۈچ چوڭ سىستېمىلىق كاتېگورىيەگە ئايرىلىدۇ. [95-بەت]
مەزكۇر ۋە كەلگۈسى خەۋپ كۆرسەتكۈچلىرىگە ئاساسلانغاندا، يېقىنقى ئۈچ يىلدىن بۇيان ياۋروپادا كۆپلىگەن تېررورلۇق ھۇجۇملىرى يۈز بەرگەن بولۇپ، ئاۋسترىيە بىخەتەرلىك ئورگانلىرى تەرىپىدىن بىر نەچچە قېتىملىق يېڭى زەربە بېرىش ھەرىكەتلىرى ئالدىن توخىتىپ قېلىنغان. [98-بەت] بولۇپمۇ 2023-يىلى 10-ئاينىڭ 7-كۈنى يۈز بەرگەن ئوتتۇرا شەرقتىكى توقۇنۇش ۋە كىرىزىسلاردىن كېيىن، خەلقئارالىق تېررورلۇق تورلىرى، بولۇپمۇ يەر شارى خاراكتېرلىك تېررورلۇق تەشكىلاتى بولغان «ئىسلام دۆلىتى» تېررورلۇق تەشكىلاتى ياۋروپادا ياشلارنى تۇيۇقسىز زەربە بېرىشكە دەۋەت قىلغان. [98-بەت] يېقىنقى مەزگىللەردىكى خەتەر يالغۇز قالغان ۋە تور دۇنياسىدا ناھايىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە رادىكاللاشقان ياش ئۆسمۈرلەردىن كېلىۋاتىدۇ. [98-بەت]
بۇ زەنجىردە سىستېمىلاشقان ئەڭ يېڭى ۋەقەلەرنىڭ بىرى، 2025-يىلى 15-فېۋرالدا ۋىللاچ (Villach) شەھىرىدە يۈز بەرگەن پاجىئەلىك ۋەقەدۇر. [98-بەت] بۇ يەردە تېررورلۇق تەشكىلاتى بولغان ئىسلام دۆلىتى تېررورلۇق تەشكىلاتىغا يوشۇرۇن قەسەم بەرگەن بىر سۈرىيەلىك ياش تۇيۇقسىز پىچاقلىق ھۇجۇم ئېلىپ بېرىپ، بىر بىگۇناھ كىشىنىڭ جېنىغا زامىن بولغان، بەش كىشىنى ئېغىر يارىلاندۇرغان. [109-بەت] بۇ ياشنىڭ رادىكاللىشىش جەريانى پۈتۈنلەي تور دۇنياسىدىكى تەشۋىقات ناخشىلىرى (Anashid) ۋە سىنلار ئارقىلىق ناھايىتى تېز تاماملانغان. [109-بەت] يەنە بىر ۋەقە، ۋېنا غەربىي بېكىتىگە (Westbahnhof) بومبا پارتلىتىش ھۇجۇمى ئۇيۇشتۇرماقچى بولغان 15 ياشلىق ئاۋستىرىيەلىك ياش بومبا ماتېرىياللىرى بىلەن بىرلىكتە تۇتۇلغان. [109-بەت]
تېخىمۇ ئېغىر بىر خەۋپ، تېررورلۇق تەشكىلاتى بولغان (ئاۋستىرىيە دۆلىتىنىڭ نەزىرىدە) «خاماس» رادىكاللىرىنىڭ ياۋروپانى تۇنجى قېتىم قورال ساقلاش ۋە توشۇش بازىسىغا ئايلاندۇرغانلىقىنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىدۇر. [98-بەت] 2025-يىلى ئۆكتەبىردە ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN ساقچى كۈچلىرى بىلەن بىرلىكتە ۋېنا شەھىرىدە تېررورلۇق تەشكىلاتى بولغان خاماس كۆرسەتكەن بىر يوشۇرۇن قورال ئامبىرىنى پۈتۈنلەي پاش قىلغان بولۇپ، ئۇ يەردىن نۇرغۇن قوراللار، تاپانچىلار ۋە ئاپتوماتلار تېپىلغان. [109-بەت] بۇ قوراللار گېرمانىيەدە تۇتۇلغان تېررورلۇق تەشكىلاتى بولغان خاماس ئەزالىرى بىلەن ماسلاشتۇرۇلغان بولۇپ، ياۋروپادىكى يەھۇدىي ئورگانلىرىغا ھۇجۇم قىلىش ئۈچۈن تەشكىللەنگەن. [109-بەت]
تەرەققىيات دائىرىسىدە، يەنە سۈرىيەدىكى قوراللىق لاگېرلاردا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان ئاۋسترىيە پۇقرالىقىدىكى ئاياللار ۋە بالىلارنى ئاۋسترىيە مەمۇرىي سوت مەھكىمىسى قارارى بىلەن دۆلەتكە قايتۇرۇپ كېلىش (Repatriierung) جەريانىمۇ يوشۇرۇن بىخەتەرلىك خىرىسىغا ئايلانغان. [98-بەت] بۇ كىشىلەرنىڭ ئاۋستىرىيەدە يېڭىدىن جەمئىيەتكە ماسلىشىشى ناھايىتى ئېھتىياتچانلىقنى تەلەپ قىلىدۇ. [98-بەت]
2025-يىللىق تەكشۈرۈش ئىستاتىستىكىسى بويىچە، ئاۋستىرىيەدە دىنىي رادىكاللىق جىنايەتلىرى پارتلاش خاراكتېرلىك كۆپەيگەن. بىر يىلدا تىزىمغا ئېلىنغان دىنىي تېررورلۇق ۋەقەلەرنىڭ جەمئىي سانى 306 قېتىمغا يېتىپ، 2024-يىلدىكى 215 ۋەقەدىن پۈتۈنلەي %42.3 ئېشىپ كەتكەن. [117-بەت] يەرلىك سوت مەھكىمىلىرىگە يوللانغان جىنايى قىلمىشلارنىڭ جەمئىي سانى 574 بولغان بولۇپ، بۇ خىل رادىكال تورلارغا قارشى جەمئىي 129 قېتىم تۇتۇپ تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىلگەن، 40 رادىكال يېتەكچى قولغا ئېلىنغان. [117-بەت] ۋەقەلەرنىڭ كۆپىنچىسى پايتەخت ۋېنادا (%37.9) ۋە يۇقىرى ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە ئىشتاتى زېمىنىدا (%27.5) بايقالغان. [117-بەت]
7. جاسۇسلۇق ۋە ئىستىخبارات پائالىيەتلىرى: رۇسىيە، خىتاي ۋە ئىراننىڭ ئاۋستىرىيەدىكى ھەرىكەتلىرى
ئاۋسترىيەنىڭ ياۋروپا كىندىكىدىكى جۇغراپىيەلىك سىستېمىسى، بېكىتىلگەن نېيتراللىق سىياسىتى بىلەن بىرلىكتە بىر ياۋروپا ئىتتىپاقى پۇقراسى بولۇشى، دۆلەتتە نۇرغۇنلىغان يۇقىرى تېخنىكىلىق تەتقىقات ئاپپاراتلىرىنىڭ تەرەققىي قىلىشى، بولۇپمۇ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ ۋېنا مەركىزى ۋە باشقا خەلقئارالىق ئورگانلارنىڭ دۆلەتتە جايلىشىشى ئاۋستىرىيەنى چەت ئەل جاسۇسلىرى ئۈچۈن قارشى تۇرۇش قىيىن بىر مەيدانغا ئايلاندۇرغان. [121- ۋە 123-بەتلەر] چەت ئەل دۆلەتلىرى، خۇسۇسەن رۇسىيە فېدېراتسىيەسى، خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى ۋە ئىران ئىسلام جۇمھۇرىيىتى ئاۋستىرىيەدىكى دىپلوماتىك ۋاكالەتخانىلىرىنى يوشۇرۇن جاسۇسلۇق سىستېمىلىرى ئۈچۈن ئۈنۈملۈك پاناھلىق بازىسى (Legalresidentur) قىلىپ ئىشلىتىپ كەلمەكتە. [121-بەت]
رۇسىيە فېدېراتسىيەسى تاشقى ئىستىخبارات ئىدارىسى – SWR، رۇسىيە ئارمىيەسى باش ئىستىخبارات باشقارمىسى – GU ۋە رۇسىيە فېدېراتسىيەسى بىخەتەرلىك ئىدارىسى – FSB ئاۋسترىيە زېمىنىدا سىياسىي، تېخنىكىلىق ۋە ھەربىي ئۇچۇرلارنى توپلاش مەشغۇلاتىنى ئۈزلۈكسىز ئېلىپ بارماقتا. [123-بەت] رۇسىيەنىڭ ئاۋسترىيە نېيتراللىقىغا تەسىر كۆرسىتىش، كىشىلەر ئارىسىدا يالغان ئۇچۇر تارقىتىپ سىستېمىنى قالايمىقان قىلىش ھەرىكەتلىرى سىجىل تەرەققىي قىلماقتا. [123-بەت] رۇسىيە ئېلىپ بېرىۋاتقان بىر يوشۇرۇن ۋەقە مىسالىدا، ئاۋستىرىيەدىكى بىر چوڭ ئېنېرگىيە شىركىتىنىڭ چەت ئەلدە ئىشلەيدىغان خادىمى رۇسىيە ۋاكالەتخانىسىدىكى بىر يوشۇرۇن رۇسىيە تاشقى ئىستىخبارات ئىدارىسى – SWR خادىمى بىلەن دائىم يوشۇرۇن ئۇچرىشىپ تۇرغانلىقى بايقالغان. [145-بەت] بۇ شىركەت خادىمىنىڭ ئۆيى تەكشۈرۈلۈپ، تۈركۈم-تۈركۈم يوشۇرۇن سودا مەخپىيەتلىكى ھۆججەتلىرى ۋە قورال تېپىلغاندىن كېيىن، بۇ رۇس سىياسىي دىپلوماتى چېگرادىن چىقىرىۋېتىلگەن. [145-بەت]
خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى تاشقى ئىستىخبارات ئاپپاراتى، بولۇپمۇ خىتاي دۆلەت خەۋپسىزلىك مىنىستىرلىقى – MSS، خىتاي جەمئىيەت خەۋپسىزلىك مىنىستىرلىقى – MPS، خىتاي ھەربىي ئىستىخبارات باشقارمىسى – MID ۋە خىتاي تور سىستېمىلىرى باشقارمىسى – NSD يۇقىرى تېخنىكىلىق جىنايى جاسۇسلۇق ئۈچۈن پۈتۈن جەمئىيەت ئۇسۇلىنى(whole of society approach) ئىشلىتىدۇ. [123-بەت] بۇ سىستېما بويىچە خىتاي شىركەتلىرى، ئوقۇغۇچىلىرى ۋە پۇقرالىرى دۆلەت ئىستىخبارات ئورگىنىنىڭ بۇيرۇقىغا بوي سۇنۇپ ئورۇنداشقا مەجبۇردۇر. [123-بەت] خىتاي، ئاۋسترىيە تەتقىقات ئورۇنلىرىدىكى ياش كۇرسانتلارنى جەلپ قىلىپ، كىرىپتوگرافىيە (شىفىرلاش)، كىۋانت تېخنىكىسى ۋە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان تېخنىكىلىرىنى ئوغرىلاش مەقسىتىدە مەخسۇس ھەرىكەت قىلىدۇ. [123-بەت] يەنە بىر تەرەپتىن، ئاۋسترىيە زېمىنىدا ياشاۋاتقان شەرقىي تۈركىستانلىق ئۇيغۇرلار، تىبەتلىكلەر ۋە باشقا خىتاي ھاكىمىيىتىگە قارشى تۇرىدىغان پائالىيەتچىلەر خىتاي ئىستىخبارات تورىنىڭ يوشۇرۇن تەھدىتلىرى ۋە جىددىي بېسىملىرى ئاستىدا ياشىماقتا. [123-بەت]
ئىران ئىسلام جۇمھۇرىيىتى تاشقى ئاخبارات ئاپپاراتى بولغان ئىران ئاخبارات ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىك مىنىستىرلىقى – MOIS ۋە ئىران ئىسلام ئىنقىلابى مۇھاپىزەتچىلەر قىسمى ئىستىخبارات تەشكىلاتى – IRGC-IO ئاۋستىرىيەدە ياشايدىغان ئۆكتىچىلەرنى كۆزىتىش، تەھدىت سېلىش ۋە قورقۇتۇش مەشغۇلاتىنى ئۈزلۈكسىز داۋاملاشتۇرغان. [123-بەت] بۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلار ئىران بىلەن قويۇق باغلانغان، ۋېنادا تۇرۇپ پائالىيەت ئېلىپ بارىدىغان بىر سىستېمىلىق ئورگاننى، يەنە بىر دىنىي نىقاب ئاستىدىكى يوشۇرۇن سۇپىنى، يەنى «ئىمام ئەلى ئىسلام مەدەنىيەت مەركىزى» نى (IZIA) سانلىق مەلۇمات توپلاش بازىسى قىلىپ ئىشلىتىپ كەلگەن. [123-بەت]
2025-يىلى 6-ئايدا ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە ئىچكى ئىشلار مىنىستىرلىقى – BMI قارمىقىدىكى رەقەملىك يادرولۇق سىبەر تور سىستېمىسى بىر چوڭ رەقەملىك تور ھۇجۇمغا ئۇچرىغان. [145-بەت] بۇ يۇقىرى دەرىجىلىك تور ھۇجۇمدا، ئاسىيا دۆلەتلىرى بىلەن باغلانغان يۇقىرى تېخنىكىلىق خاككېرلار ئورگاننىڭ ئىچكى سىستېمىسىغا سىستېمىلىق بېسىپ كىرىپ، دۆلەت بىخەتەرلىك يېتەكچىلىرىنىڭ 100 گە يېقىن شەخسىي رەقەملىك ئېلېكتىرونلۇق خەت سىستېمىسىنى ئوغرىلاشنى نىشانلىغان. [145-بەت] بۇ ۋەقە دۆلەت بىخەتەرلىكى تۈپتىن خەۋپكە دۇچ كەلگەن جىددىي ۋەقە سۈپىتىدە تىزىمغا ئېلىنىپ، سىستېمىلىق زەربە بېرىش ئارقىلىق خاككېرلار سىستېمىدىن تاشلانغان. [145-بەت]
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN نىڭ كۆرسەتكۈچى بويىچە، 2025-يىلى دۆلەتتە بايقالغان رەسمىي جاسۇسلۇق ۋەقەلىرىنىڭ سانى جەمئىي توققۇز قېتىم بولغان، تور ھۇجۇم پائالىيەتلىرى بويىچە 31 قېتىم سىستېمىلىق جىنايەت بېكىتىلگەن. [155- ۋە 156-بەتلەر] بۇ تور جىنايەتلىرىنىڭ كۆپىنچىسى پۈتۈنلەي چېگرا سىرتىدىكى خەلقئارالىق سۇپىلار بىلەن باغلانغان بولۇپ، دۆلەتلىك ئالاقە سىستېمىسىنى تېخىمۇ كۈچلۈك كاپالەتلەندۈرۈشنى تەلەپ قىلماقتا. [156-بەت]
8. خەلقئارالىق قورال ئەتكەسچىلىكى ۋە يادرو قوراللىرىنىڭ كېڭىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش
خەلقئارا جەمئىيەتتە يۈز بېرىۋاتقان قوراللىق توقۇنۇشلار ۋە تېررورلۇق يۈزلىنىشلىرىنىڭ كۈچىيىشى «خەلقئارالىق قورال ئەتكەسچىلىكى» پائالىيەتلىرىنىڭ تەرەققىياتىغا تۈرتكە بولماقتا. [157-بەت] ئاۋسترىيە ئۆزىنىڭ ياۋروپا چېگراسىدىكى ئورنى بىلەن بىرلىكتە بىر قورال كۆچۈرۈش دۆلىتى (Transitland) بولۇپ قالغان. [158-بەت] بولۇپمۇ تارىختىكى يۇگوسلاۋىيە رايونىدىن كەلگەن كونا قوراللار بىلەن بىرلىكتە، يېقىنقى يىللاردا دۆلەت ئىچىدىكى يېنىك قورال زاپچاسلىرىنى سېتىۋېلىش قانۇنى يېتەرسىزلىكىدىن پايدىلىنىپ يېڭى قوراللارنى ياساش يۈزلىنىشى جىددىي كۈچەيگەن. [158-بەت] 2025-يىلى ماقۇللىنىپ قىلىنىپ كۈچكە ئىگە بولغان يېڭى قورال قانۇنى تۈزىتىش لايىھەسى بىلەن بۇ قانۇنىي بوشلۇق پۈتۈنلەي تاقالغان. [158-بەت]
بۇ ساھەدە يۈز بەرگەن بىر چوڭ ۋەقەدە، ئاۋسترىيە زېمىنىدا ياشاۋاتقان بىر پولشا پۇقراسى ئۆز ئۆيىدە يوشۇرۇن بومبا ياساش ۋە خىمىيەۋى ماددىلارنى پىششىقلاپ ئىشلەش ئىشخانىسى بەرپا قىلغان. [160-بەت] ئۇ پولشادا ئۆز قوراللىرى پارتلاپ كېتىپ ئېغىر زەخىملەنگەندىن كېيىن، ئاۋسترىيە دۆلەت بىخەتەرلىك ئورگانلىرى ئۇنىڭ ئۆيى ۋە يەر ئاستى تەجرىبىخانىسىنى تەكشۈرۈپ، كۆپ مىقداردىكى قوراللار، خىمىيەۋى پارتلاتقۇچ ماددىلار ۋە قارا دورىلارنى يوشۇرۇن مۇسادىرە قىلغان. [160-بەت] يەنە بىر ۋەقەدە، يۇقىرى ئاۋسترىيە ئىشتاتى زېمىنىدا ئۆزىنى قورال يىغىپ ساقلىغۇچى دەپ ئاتىغان ئۈچ جىنايەتچىنىڭ ئۆيلىرىدىن چەكلەنگەن ئېغىر تىپلىق 374 دانە قورال تېپىلغان. [160-بەت]
يەنە بىر ئىنتايىن قورقۇنچلۇق ساھە «يادرو ۋە خىمىيەۋى قوراللارنىڭ كېڭىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش» دۇر. [167- ۋە 169-بەتلەر] رۇسىيە فېدېراتسىيەسى، ئىران ئىسلام جۇمھۇرىيىتى ۋە چاۋشيەن قاتارلىق خەتەرلىك دۆلەتلەر، خەلقئارالىق جازالارنى ئايلىنىپ ئۆتۈپ ئاۋسترىيەنىڭ يۇقىرى تېخنىكىلىق قوش مەقسەتلىك (Dual-Use) مەھسۇلاتلىرىنى ئوغرىلاش مەقسىتىدە يوشۇرۇن يالغان شىركەت تورلىرىنى بەرپا قىلماقتا. [167- ۋە 169-بەتلەر] بۇ كۆرسەتكۈچتە خىتاي شىركەتلىرى خەلقئارالىق بىر كۆۋرۈك رولىنى ئويناپ، بۇ مەھسۇلاتلارنى ئوغرىلاپ رۇسىيە ۋە باشقا دۆلەتلەرگە يەتكۈزۈش پائالىيىتىنى ئېلىپ بارماقتا. [167-بەت]
2025-يىلى پاش قىلىنغان بىر ۋەقە مىسالىدا، ئاۋسترىيە زېمىنىدىكى بىر شىركەت يۇقىرى تېخنىكىلىق جىنايەت مەھسۇلاتلىرىنى يالغان يوللار بىلەن تۈركىيە ۋە شياڭگاڭ (Hong Kong) ئارقىلىق بېلارۇسىيەگە ساتقانلىقى پاش قىلىنغان. [172-بەت] بۇ مەھسۇلاتلار بېلارۇسىيەدىن رۇسىيە قوراللىق قىسىملىرىنىڭ ئۇكرائىنا ئۇرۇش مەيدانىدا ئىشلىتىشى ئۈچۈن يوللانغان بولۇپ، ئورگانلار تەرىپىدىن شىركەت تەكشۈرۈلۈپ سوت مەھكىمىسىگە تاپشۇرۇلغان. [172-بەت] يەنە بىر ۋەقەدە، بىر رۇس زەھەرلىك چېكىملىك كارتېلى ئاۋستىرىيەدىن بېلارۇسىيە ئارقىلىق رۇسىيەگە جەمئىي 12 مىليون ياۋرو قىممىتىدىكى 150 دانە قىممەت باھالىق ئاپتوموبىللارنى يوشۇرۇن يەتكۈزگەنلىكى بايقالغان. [172-بەت]
ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان يەكۈن بويىچە، 2025-يىلى قورال ئەتكەسچىلىكى ساھەسىدە جەمئىي 49 ۋەقە بايقالغان بولۇپ، بۇ 2024-يىلدىكى 30 ۋەقەدىن كۆپ يۇقىرىدۇر. [165-بەت] يادرو قورالىنىڭ كېڭىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ئالاقىدار جەمئىي بەش يېڭى جىنايەت بايقالغان، بۇ ۋەقەلەرنىڭ ھەممىسى تولۇق ئېنىقلىنىپ، جىنايەتچىلەر سوراققا تارتىلغان. [177-بەت]
9. قوغداش ۋە ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى: دۆلەت ئىستراتېگىيەسى، رەقەملىك قارشىلىق كۈچى ۋە جەمئىيەتنىڭ رولى
دۆلەتنىڭ سىياسىي مۇقىملىقى ۋە تىنچلىقىنى كاپالەتلەندۈرۈش ئۈچۈن، ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇن قوغداش سىستېمىسى ئەتراپلىق قوغداش ۋە ئالدىنى ئېلىش (Schutz und Prävention) ئىستراتېگىيەسىنى يۇقىرى تەرەققىي قىلدۇرغان. [178-بەت] بىرىنچى ئورۇندا دۆلەتنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك سىياسىي ئەزالىرىنى، سوتچىلارنى ۋە باشقا مۇھىم مەمۇرلارنى سىياسىي زوراۋانلىق تەھدىتلىرىدىن قوغداش خىزمىتى تۇرىدۇ. [179-بەت] بولۇپمۇ يېقىنقى دەۋردە ئالاقىدار سىياسەتچىلەرگە قارشى توردا نەپرەت كۈچىنىڭ ئېشىپ كېتىشىگە قارشى كۈچلۈك رەقەملىك قوغداش تورى بەرپا قىلىنغان. [180-بەت]
يەنە بىر تەرەپتىن، دۆلەتتىكى چەت ئەل ۋاكالەتخانىلىرى ۋە خەلقئارالىق ئورگانلارنىڭ خادىملىرىنى قوغداشمۇ ئاۋسترىيەنىڭ خەلقئارالىق ۋەزىپىسىدۇر. [186-بەت] بۇنىڭ ئۈچۈن يەرلىك ساقچى قىسىملىرى بىلەن بىرلىكتە بىنالارنىڭ بىخەتەرلىكى سىستېمىلىق كۈچەيتىلگەن. [186-بەت] بۇنىڭدىن سىرت، دۆلەتنىڭ ئىنتايىن مۇھىم ئۇل ئەسلىھە بىنالىرىنى (نۇقتىلىق توك، سۇ ۋە گاز ئەسلىھەلىرى) قوغداش مەقسىتىدە، 2025-يىلى 24-سېنتەبىردە ئاۋسترىيە پارلامېنتى تەرىپىدىن «ئىنتايىن مۇھىم ئەسلىھەلەرنىڭ كاپالەت كۈچى قانۇنى» (Resilienz kritischer Einrichtungen-Gesetz – RKEG) ماقۇللانغان. [192- ۋە 193-بەتلەر] بۇ قانۇن دۆلەتنىڭ جىددىي ئەھۋاللارغا تاقابىل تۇرۇش كاپالىتىنى تەرەققىي قىلدۇرىدۇ. [192-بەت]
دۆلەتنىڭ ئاساسىي مۈلكى بولغان ئىقتىسادىي ۋە تېخنىكىلىق بىخەتەرلىكىنى قوغداش ساھەسى «ئىقتىسادنى قوغداش» (Wirtschaftsschutz) يېڭى يۈزلىنىش بولۇپ تۇرماقتا. [204- ۋە 209-بەتلەر] ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN نىڭ مەخسۇس خادىملىرى دۆلەتتىكى يۇقىرى تېخنىكىلىق ئوتتۇرا، كىچىك كارخانىلارنى (Hidden Champions) ۋە تەتقىقات ئورگانلىرىنى خىتاينىڭ يوشۇرۇن سانلىق مەلۇمات توپلىشى، يېڭىدىن قۇرۇلغان ئورتاق شىركەتلەر (Joint Ventures) ئارقىلىق تېخنىكا ئوغرىلىشىدىن قوغداش ئۈچۈن نەق مەيدان پائالىيەتلىرى بىلەن ياردەم بېرىدۇ. [204-بەت]
رادىكاللىقنىڭ تۈپ يىلتىزىدىن بالدۇر ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، دۆلەت مىقياسىدا «فېدېراتسىيە دەرىجىلىك رادىكاللىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە رادىكاللىقتىن ياندۇرۇش تورى» (BNED) ۋە «دۆلەت خەۋپسىزلىك ئانالىزى ۋە ئىستىخبارات تەتقىقات مەركىزى» (CSAIR) ئاكتىپ پائالىيەت ئېلىپ بارماقتا. [213-بەت] ئۇلار ياشلارنىڭ تور بوشلۇقىدا قاپسىلىپ قېلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن رەقەملىك قارشىلىق كۈچى بىلىملىرىنى تەرغىب قىلىدۇ. [213-بەت] ئاخىرىدا، ئوقۇغۇچىلارنى رادىكال سىنلارنى كۆرۈشتىن يىراقلاشتۇرۇش مەقسىتىدە، ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە مائارىپ مىنىستىرلىقى بىلەن بىرلىكتە ئۆسمۈرلەر ئۈچۈن مەخسۇس ئالدىنى ئېلىش پىروگراممىلىرى ئىشلەنگەن. [213-بەت]
10. دوكلاتنىڭ ئارتۇقچىلىق ۋە كەمچىلىكلىرى
بۇ سىستېمىلىق دوكلاتنىڭ بىرىنچى ۋە ئەڭ چوڭ ئۇتۇق قازانغان ئارتۇقچىلىقى شۇكى، ئۇ دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە زەربە بېرىۋاتقان تەھدىت ۋە خەۋپلەرنى ئىنتايىن ئېنىق سانلىق مەلۇماتلار، جىنايەتچىلەرنىڭ كىملىك نىسبەتلىرى، خەۋپ گۇرۇپپىلىرى بويىچە ئىنتايىن تەپسىلىي بايان قىلىپ بەرگەن. [43-، 60-، 73-، 91- ۋە 117-بەتلەر] دوكلاتتا قۇرۇق، مۈجمەل يەكۈنلەرنىڭ ئورنىغا ئەمەلىي سوتلانغان ۋە پاش قىلىنغان جىنايى ۋەقە مىساللىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇش ئارقىلىق، ئوقۇرمەنلەرگە دۆلەت بىخەتەرلىكىنىڭ رېئال مەنزىرىسىنى سىستېمىلىق كۆرسىتىپ بېرىدۇ. [145-، 160-، 172- ۋە 182-بەتلەر] بۇ ئىلمىي مەنبەلەرنىڭ تايانچ قىممىتىنى ئاشۇرىدىغان تۈپ ئامىلدۇر. [18-بەت]
ئىككىنچى مۇھىم ئارتۇقچىلىق، دوكلات دۆلەت ئىچىدىكى جەمئىيەتلىك رادىكاللىق بىلەن بىرلىكتە تاشقى سىياسىي جەريانلار، تور بوشلۇقىدىكى يۇقىرى تېخنىكىلىق جاسۇسلۇق قۇرۇلمىلىرى ۋە ئىقتىساد دۇنياسىدىكى يوشۇرۇن خەتەرلەرنى پۈتۈنلەي زامانىۋى نۇقتىدىن تۇتاشتۇرۇپ تەھلىل قىلغان. [6-، 7- ۋە 8-بەتلەر] ئىقتىساد بىخەتەرلىكى، ئىنتايىن مۇھىم ئۇل ئەسلىھەلەرنى قوغداش ۋە ياشلارنىڭ مائارىپ ساھەسىدىكى ئالدىنى ئېلىش مېخانىزمىلىرىنىڭ بىر يەرگە جەم قىلىنىشى دۆلەتنىڭ بىخەتەرلىكىنى قوغداش غايىسىنىڭ ئىنتايىن كۈچلۈك ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. [18-، 192- ۋە 204-بەتلەر]
شۇنچە كۆپ ئۇتۇقلار بىلەن بىرلىكتە، دوكلاتنىڭ بەزى يېتەرسىزلىكلىرىنىمۇ كۆرسىتىپ ئۆتۈش مۇمكىن. بىرىنچىدىن، دوكلات بەزى يۇقىرى تېخنىكىلىق تەھدىتلەرنى، مەسىلەن، دۆلەت ھاۋا بوشلۇقىدا تۇيۇقسىز بايقالغان ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلانلار ياكى سىگنال قالايمىقانچىلىق ۋەقەلىرىنى تولۇق ئېنىق دەلىل-ئىسپاتلار بىلەن تەمىنلىمەستىن، ئۇلارنى رۇسىيە فېدېراتسىيەسى تاشقى سىياسىتىگە باغلاپ قويغان. [147-بەت] بۇ خىل بىر يۆنىلىشلىك يەكۈنلەر ئىلىم دۇنياسىدا بەزىدە يەڭگىل چىقىرىلغان يەكۈندەك تۇيغۇ بېرىپ قويىدۇ.
ئىككىنچىدىن، دوكلاتنىڭ ئىچكى تۈزۈلۈشىدە ئىنتايىن كۆپ جىنايى تۈرلەرنىڭ ماددىلىرى ۋە قوراللىق قىلمىشلار تەكرار-تەكرار تىلغا ئېلىنغان بولۇپ، بۇ ئادەتتىكى ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن بىر ئاز ئۇچۇر تۆكمىسى (Information Overload) يارىتىدۇ. [51-بەت] بەزى ئىجتىمائىي رادىكال تورلارنىڭ كۆپىيىشىنىڭ ئارقىسىدىكى پىسخىكىلىق ۋە ئىجتىمائىي-ئىقتىسادىي ئامىللارنىڭ تېخىمۇ چوڭقۇر باھالاشقا ئېھتىياجى بار. [223-بەت] نۆۋەتتىكى نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بۇ يېتەرسىزلىك دوكلاتنىڭ ئومۇمىي سۈپىتىنى تۆۋەنلىتەلمىسىمۇ، ئەمما كەلگۈسى تەكشۈرۈشلەر ئۈچۈن يېڭى يۆنىلىشلەرنى تەلەپ قىلىدۇ.
شۇنداقتىمۇ، مەزكۇر يىللىق دوكلات ياۋروپانىڭ ۋە خەلقئارانىڭ بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسىنى تەتقىق قىلىۋاتقان ئىلمىي خادىملار ئۈچۈن قىممەتلىك بىر يېتەكچىدۇر. ئۇ ئاۋسترىيەنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىك سىستېمىسىنىڭ سۈزۈكلۈك دەرىجىسىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. [18-بەت]
11. خۇلاسە ۋە كەلگۈسىگە نەزەر
يۇقىرىدا ئېلىپ بېرىلغان كۆپ قاتلاملىق ئاكادېمىك تەھلىللەرگە ئاساسەن خۇلاسە چىقارغىنىمىزدە، ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان «2025-يىللىق ئاساسىي قانۇن قوغداش دوكلاتى»، دۆلەتنىڭ دېموكراتىك سىستېمىسىنى ساقلاپ قېلىش يولىدىكى ئەڭ يېڭى خىرىس ۋە تەرەققىيات يۈزلىنىشىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بەرگەن تارىخىي كۆزنەك بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. [1- ۋە 8-بەتلەر] دۆلەت بىخەتەرلىكى پەقەت بىرلا ساھەگە باغلانمايدىغان، كۆپ قۇتۇپلاشقان ۋە پۈتۈنلەي رەقەملەشكەن مۇرەككەپ بوشلۇققا ئايلانغان. [6- ۋە 7-بەتلەر] سىياسىي جەھەتتىكى ئوڭچىل رادىكاللىقنىڭ، تېزلەتكۈچى ئېقىملارنىڭ رەقەملىك دۇنيادىكى پائالىيىتىنىڭ كۈچىيىشى سىستېمىنىڭ ھوشيارلىقنى ئاشۇرۇشىنى جىددىي تەلەپ قىلىدۇ. [8- ۋە 37-بەتلەر]
كەلگۈسى سىستېمىلىق تەرەققىياتلار كۆرسىتىدۇكى، يادرو قوراللىرىنىڭ كېڭىيىپ كېتىشى، خەلقئارالىق يوشۇرۇن جاسۇسلۇق ۋە تېخنىكا ئوغرىلاش تەھدىتلىرى كۈچىيىدۇ. [8-، 121- ۋە 167-بەتلەر] بۇ خىرىسلارغا تاقابىل تۇرۇش پەقەت دۆلەتنىڭ يېڭى ئىستراتېگىيەلىك قانۇن سىستېمىلىرىنى (SNG قانۇنى تۈزىتىش لايىھەسى ۋە RKEG ئىنتايىن مۇھىم ئەسلىھەلەرنى قوغداش قانۇنى) مۇكەممەل ئىجرا قىلىش، زەربە بېرىش كۈچلىرى بىلەن ئالدىنى ئېلىش مېخانىزملىرىنى بىر يەرگە جەم قىلىش ئارقىلىق نەتىجىگە ئېرىشەلەيدۇ. [8-، 21- ۋە 192-بەتلەر]
بولۇپمۇ يېقىنقى رەقەملىك بوشلۇقتا سىستېمىلىق تەرەققىي قىلىۋاتقان سۈنئىي ئەقىل (KI) تېخنىكىسى تېررورلۇق تەشكىلاتلىرى ۋە رادىكال كۈچلىرى تەرىپىدىن يالغان تەپسىلاتلارنى ئىشلەپچىقىرىش، كىشىلەرنى تېز رادىكاللىققا سۆرەپ كىرىش مەقسىتىدە ئاكتىپ ئىشلىتىلىشكە باشلىغان. [98-بەت] بۇ ئەھۋال بىخەتەرلىك ئورگانلىرىنىڭ كەلگۈسىدە تېخىمۇ زامانىۋى تېخنىكىلىق قوراللار بىلەن قوراللىنىشىنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان زۆرۈرىيەت ئىكەنلىكىنى تەلەپ قىلىدۇ. [8-بەت]
جەمئىيەتنىڭ بىر گەۋدىلەشكەن قارشىلىق كۈچىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن، مائارىپ ساھەسى، تەتقىقات ئورۇنلىرى ۋە پۇقرالار ئورگانلىرى بىلەن بولغان ئۆزئارا سىستېمىلىق ئالاقىنى يېڭى پەللىگە كۆتۈرۈش كېرەك. [8-، 18- ۋە 213-بەتلەر] پەقەت پۈتۈن جەمئىيەت قاتناشقان بالدۇر ئالدىنى ئېلىش مېخانىزمىلا دېموكراتىيەنى سىجىل قوغداپ قالالايدۇ. [7- ۋە 213-بەتلەر]
خۇلاسىلىگەندە، ئاۋسترىيەنىڭ 2025-يىللىق ئاساسىي قانۇن قوغداش دوكلاتى دۆلەت خەۋپسىزلىك سىستېمىسىنى تېخىمۇ مۇكەممەل تەرەققىي قىلدۇرۇش ئۈچۈن قىممەتلىك يۆنىلىش كۆرسەتكۈچى بولۇپ قالغۇسى. [8-بەت] ئۇ دېموكراتىك ئەركىنلىكنى كاپالەتلەندۈرۈشنىڭ توختاۋسىز كۈرەش ئىكەنلىكىنى ئەسلىتىپ تۇرىدۇ. [7-، 8- ۋە 16-بەتلەر]
مەنبە دوكلات:
Bundesministerium für Inneres (BMI) & Direktion Staatsschutz und Nachrichtendienst (DSN) (2026). Verfassungsschutzbericht 2025. Wien: Digitalprintcenter des BMI.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر تەتقىقاتى ئىنستىتۇتى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتمەستىن باشقا ھەرقانداق يەرگە كۆچۈرۈپ چاپلاشقا بولمايدۇ.
