خىتــاي ھاكىمىيىتىنىــڭ دېموكراتىيــە چۈشەنچىســى ۋە ئۇقۇمــى غەربنىــڭ ئۇنىۋېرســال دېموكراتىيــە چۈشەنچىســىدىن تامامــەن پەرقلىــق بولــۇپ، دېموكراتىيەنــى «جەمئىيەتنىــڭ تەرەققىيــات ۋە ئۆزگىرىــش جەريانىدىكــى خەلــق دېموكراتىيەســى» دېگــەن تەرىقىــدە چۈشــەندۈرىدۇ. خىتــاي ھاكىمىيىتــى تەرىپىدىــن 2021- يىلــى -4دېكابىـردا نەشـر قىلىنغـان «خىتاينىـڭ دېموكراتىيەسـى» ناملىـق ئـاق تاشـلىق كىتابتـا مۇنـداق كۆرسـىتىلىدۇ:« جەمئىيەتنىڭ بارلىق تەرەققىيــات ۋە ئۆزگىرىــش جەريانىدىكــى خەلــق دېموكراتىيەســى بولسـا خىتـايداۋامىنى ئوقۇش ›

  دوكتور نەبىجان تۇرسۇنىنىڭ 1933يىلىدىكى شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيەت خاتىرىسىگە چوڭ سوۋغاتى   تارىخ پەنلىرى دوكتورى نەبىجان تۇرسۇننىڭ «ئۇيغۇر ئومۇمىي تارىخى» ناملىق ئەسىرىنىڭ 5-6- توملىرى « شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى ۋە ئۇيغۇر مىللىي گۈللىنىش ھەرىكەتلىرى » 12-نويابىر جۇمھۇرىيەت كۈنىگە ئاتاپ نەشردىن چىقىشقا باشلىدى. بۇنىڭ بىلەن، سىز ئاپتورنىڭ 30 يىللىق جاپا-مۇشەققەتلىقداۋامىنى ئوقۇش ›

پىروفېسسـور جـون مىرشـېيمېر 1947 – يىلـى 12 – ئاينىـڭ 14 – كۈنى تۇغۇلغان ئامېرىكىلىق سىياسـەت تەتقىقاتچىسـى ۋە خەلقئـارا مۇناسـىۋەت ئالىمـى. ئـۇ خەلقئـارا مۇناسـىۋەت رېئالىزم ئېقىمغــا تــەۋە تەتقىقاتچــى بولــۇپ، چىكاگــو ئۇنىۋېرســىتېتىدا پىروفېسسـور بولـۇپ ئىشـلىمەكتە. مىرشـېيمېر دەۋرىمىزدىكـى ئـەڭ تەسـىر كۈچكـە ئىگـە رېئالىزمچـى دەپمـۇ قارىلىـدۇ. داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:

  قەدىمكــى زامانلاردىــن باشــاپ ئىنســانلار مەۋجۇتلۇق، ئىنسـان كىملىكى، غايىسـى، ئىش – ھەرىكەتلىرى ۋە جەمئىيەت قۇرۇلمىلىرى توغرىسـىدا ئىزدىنىــپ كەلگــەن. بــۇ ئىزدىنىــش نەتىجىســىدە نۇرغۇنلىغــان كۆزقاراشــلار، پەلســەپىۋىي بــەس – مۇنازىرىلــەر ئوتتۇرىغــا چىققــان ۋە سىســتېمىلىق مېتـودلار بىلـەن تەرەققىـي قىلىـپ ئىجتىمائىي پەن بىلىملىرىنــى شــەكىللەندۈرگەن. پىســخولوگىيە بىلىمـى بۇلاردىـن بىـرى بولـۇپ، ئىنسـاننىڭ ئىـش – ھەرىكىتـى، مېڭـە فۇنكىسـىيىلىرىداۋامىنى ئوقۇش ›

  ئىجتىمائىي مەخلۇق ھېسابلىنىدىغان ئىنسـان، تەبىئىتىنىـڭ تەقەززاسـىغا ئاساسـەن تۈردەشـلىرى بولغـان باشـقا ئىنسـانلار بىلـەن بىرلىكتـە ياشاشـقا مەجبـۇر بولــۇپ، بــۇ مەجبۇرلۇقنىــڭ تېگىــدە بىئولوگىيەلىــك، پىسـخولوگىيەلىك، بىخەتەرلىـك، ئىجتىمائىـي، ئىقتىسـادىي ۋە باشـقا ئېھتىياجـلار ياتىـدۇ. ئىنسـان بـۇ ئېھتىياجلىرىنـى ئـۆز ئالدىغـا ھـەل قىلىشـتىن ئاجىـز بولـۇپ، ئېھتىياجلىرىنـى قامــداش ئۈچــۈن باشــقىلار بىلــەن ئالاقــە قىلىــپ بىرلىكتــە ھەرىكــەت قىلىشــى شــەرت. بــۇداۋامىنى ئوقۇش ›

دۇنيانىـڭ ھەرقايسـى يەرلىرىـدە نۇرغـۇن سـۈكۈتتىكى پەريـاد ئاۋازلىرى، كـەڭ دائىرىدىكى تاراتقــۇلاردا يەريــاد ئاۋازلىرىنىــڭ تارقىلىشــىنى ۋە سىياســىي جەھەتتىكــى ئىمبارگــو جازالىرىنىــڭ يولغــا قۇيۇلۇشــنى كۈتمەكتــە. شــەرقىي تۈركىســتاندا خىتــاي تەرىپىدىـن ئېلىـپ بېرىلىۋاتقـان باسـتۇرۇش سىياسـىتى پەقــەت ئاخبــارات ۋاســتىلىرى بىلەنــلا چەكلىنىــپ قالماســتىن، بەلكــى سىياســىي جەھەتتىنمــۇ قــەدەم بېسىلىشـىنى كۈتمەكتە بولغان سـۈكۈتتىكى پەريادلاردىن بىرســى. كۆرگىنىمىــزدەك، شــەرقىي تۈركىســتاندا ئېلىــپ بېرىلىۋاتقــانداۋامىنى ئوقۇش ›

ئىزاھــات: ماقالىــدە خىتايچــە رەســمىي ھۆججەتلەردىــن ئېلىنغــان ئىسملار، تېمىلار، ھۆججەتلەرنىــڭ ئىســىملىرى ۋە شــۇنىڭغا ئوخشـاش ئىبارىلــەر قــوش تىرنــاق ئىچىگــە ئېلىنىـپ ئەســـلى ماتېرىيالالردىكــى ئاتىلىشـــى بويىچــە بېرىلــدى.   ئاساســىي مەزمۇنــى: 1945 – يىلــى ئىككىنچــى دۇنيــا ئۇرۇشــىنىڭ ئاخىرلىشــىپ شــەرقىي تۈركىســتان جۇمھۇرىيىتــى قۇرۇلغــان مەزگىــل بولــۇپ، ئــۇ خىتــاي ئىچكى ئۇرۇشـىنىڭ باشلىنىشـى ۋە سـوغۇق مۇناسـىۋەتلەر ئۇرۇشـىنىڭ باشـلىنىش نۇقتىسـىداۋامىنى ئوقۇش ›

دېموكراتىيــە ئۇقۇمــى تۇنجــى قېتىــم گىرېــك پەيالســوپى ئەپالتۇننىڭ )م.ئى 427 – 347« )دۆلەت« ياكى »جۇمھۇرىيەت« ناملىــق ئەســىرىدە ئۇچرايــدۇ. قەدىمىــي گىرېــك پەيالســوپى ســوقرات )م.ئــى 469 – 399 )بەختلىــك ۋە مۇســتەھكەم ئىجتىمائىــي تۇرمــۇش بەرپــا قىلىشــتا رول ئوينايدىغــان دۆلــەت ئەندىزىســىنى مەزمــۇن قىلغــان بىــر ئەســىرىدە »ئىنســانلارنى باشقۇرۇش«مەنىســىنى بىلدۈرىدىغــان دېموكراتىيــە ئۇقۇمىنــى ئىشـلىتىپ، دۆلـەت سىياسـىتىنى شەكىللەندۈرۈشـتە ئىنسـانلارنىداۋامىنى ئوقۇش ›

  ئەگەر خىتايلار سـەددىچىن سـېپىلى ياسـىغانغا ئوخشـاش، بىزنىـڭ ئاتـا – بوۋىلىرىمىزمـۇ جيايۈگۈەننـى چىگـرا قىلىـپ، جەنۇب – شـىمال يۆنىلىشـىدە »تۈركلەر سـېپىلى« ياسـىغان بولسـا بۈگۈنكـى تەقدىرىمىـز باشـقىچە بولارمىدى؟ بۇنــداق بىــر ســوئال ھېچقاچــان ســورۇلۇپ باقمىغــان ۋە ھېچكىـم بـۇ ھەقتـە تەتقىقـات ئېلىـپ بارمىغـان. بـۇ كىتابمۇ بـۇ سـۇئالغا جـاۋاپ بەرمەيـدۇ. بەلكى،جۇغراپىيـە بىلـەن دۆلـەت ۋە مىللەتلەرنىڭداۋامىنى ئوقۇش ›

  ئۇيغــۇرلار تارىخــى ئوتتــۇرا ئاســيا تارىخىنىــڭ ئــەڭ مۇھىــم بىــر قىســمى بولــۇش بىــر ۋاقىتتــا، دۇنيــا تارىخىنىڭمــۇ ئايرىلمـاس بىـر قىسـمىدۇر. ئۇيغـۇرلار تارىخـى ئوتتـۇرا ئاسـيادا ياشــىغان پۈتــۈن تۈركىــي ۋە تۈركىــي بولمىغــان قەۋملەرنىــڭ ھاياتىــدا ئۇنتۇلغۇســىز چوڭقــۇر ئىزالارنــى قالدۇرغــان. يېقىنقــى زامانلاردىــن بېــرى ئۇيغــۇرلار تارىخــى بىلــەن مۇناســىۋەتلىك تەتقىقاتلارنىــڭ كۆپىيىشــىگە ئەگىشــىپ، بــەزى كۆرۈنەرلىــك، كىشــىنى ھاياجانغــا ســالىدىغان يېڭــىداۋامىنى ئوقۇش ›